دانشکده وانیا زیست | دایره‌المعارف گیاه

راهنمای جامع کاشت، داشت، تغذیه، آفات و بیماری‌های گلابی

Pyrus communis L. و گلابی‌های آسیایی Pyrus pyrifolia از مهم‌ترین میوه‌های دانه‌دار هستند. موفقیت باغ گلابی از انتخاب هم‌زمان رقم، پایه، گرده‌زا، خاک، آب و سیستم تربیت شروع می‌شود و با آبیاری و تغذیه متعادل، هرس، مدیریت بار، پایش پسیل و کرم سیب و پیشگیری از آتشک ادامه پیدا می‌کند.

خانوادهRosaceae

نوع گیاهدرخت خزان‌دار دانه‌دار

فرم رایجمحور مرکزی / محور باریک / دیواره میوه

ریسک کلیدیآتشک، پسیل، ناسازگاری پایه–پیوند

باغ واقعی گلابی — باغ گلابی؛ ساختار صفحه بر مبنای استاندارد نهایی زردآلو تنظیم شده است.

تشخیص سریع؛ قبل از هر تصمیم چه چیزی را نگاه کنیم؟

برگ جوان زرد، رگبرگ سبزآهن / pH بالا / ریشه ضعیف

سرشاخه خمیده و سیاهآتشک؛ بررسی ترشح باکتریایی و شانکر

دوده سیاه + عسلکپسیل گلابی یا سایر آفات مکنده

سوراخ و فضولات در میوهکرم سیب / Cydia pomonella

لکه زیتونی/مخملی روی برگ یا میوهاسکب گلابی

لکه نارنجی روشن برگزنگ گلابی؛ بررسی میزبان ارس

رشد خیلی قوی و بار کمN زیاد، هرس شدید یا پایه بسیار قوی

میوه ریز با بار سنگینتنک ناکافی، آب یا K محدود

تشخیص از روی یک علامت کافی نیست. محل بروز علامت در تاج، سن برگ، رقم، پایه، سابقه سم و کود، وضعیت ریشه و آب آبیاری باید کنار هم دیده شوند.

گیاه‌شناسی، چرخه رشد و محل تشکیل محصول

گلابی اروپایی

Pyrus communis معمولاً پس از رسیدن بافت کره‌ای‌تر پیدا می‌کند. بسیاری از ارقام اروپایی پیش از نرم‌شدن کامل روی درخت برداشت و سپس در زنجیره پس‌ازبرداشت رسیده می‌شوند.

گلابی آسیایی

P. pyrifolia و گروه‌های نزدیک غالباً بافت ترد و آبدار دارند و بخش مهمی از رسیدگی خوراکی آن‌ها روی درخت انجام می‌شود؛ بنابراین زمان برداشت و انبارداری آن‌ها با اروپایی‌ها یکسان نیست.

ساختار گل و میوه گلابی — ساختار گل و میوه در گلابی؛ تفاوت تیپ میوه باید در برداشت و پس‌ازبرداشت لحاظ شود.

باردهی گلابی عمدتاً روی اسپورهای چندساله و شاخه‌های کوتاه بارده انجام می‌شود. هرس شدید سالانه می‌تواند رشد رویشی را تحریک و تعادل باردهی را برهم بزند. هدف، حفظ نور، جوان‌سازی تدریجی اسپورها و کنترل ارتفاع بدون ایجاد موج نرک است.

اقلیم، نیاز سرمایی، گرما، باد و خطر یخبندان

نیاز سرمایی

نیاز سرمایی بین رقم‌ها متفاوت است و یک عدد واحد برای «گلابی» معنی ندارد. انتخاب رقم باید با سرمای زمستان منطقه، تاریخ گلدهی و احتمال سرمای دیررس تطبیق داده شود.

گرما و آفتاب

گرمای شدید همراه با کم‌آبی می‌تواند آفتاب‌سوختگی، کاهش اندازه میوه و افت کیفیت پوست را بیشتر کند.

باد

باد شدید فعالیت زنبور، استقرار نهال و یکنواختی پاشش را مختل می‌کند. بادشکن باید بدون ایجاد سایه و رقابت شدید طراحی شود.

ارقام گلابی؛ انتخاب رقم برای بازار، اقلیم و گرده‌افشانی

انتخاب رقم فقط انتخاب طعم نیست؛ تاریخ گل، زمان برداشت، حساسیت به آتشک، قدرت رشد، سازگاری با پایه و بازار هدف باید هم‌زمان دیده شوند.

رقم/گروه	تیپ و کاربرد	نکته باغی	نکته گرده‌افشانی/بازار
شاه‌میوه	رقم تجاری ایرانی، میوه درشت و باکیفیت	در مطالعات ایران به‌عنوان شاهد تجاری استفاده شده و قدرت رشد قابل توجهی دارد	گرده‌زای هم‌زمان و آزمون‌شده منطقه باید در طرح باغ باشد
اسپادانا / اسپادونا	رقم رایج در باغ‌های ایران	رشد نسبتاً قوی؛ در مطالعات پایه و پس‌ازبرداشت ایران حضور گسترده دارد	بازارپسندی خوب؛ سازگاری پایه پیش از احداث بررسی شود
درگزی	رقم ایرانی و منبع بذر پایه در برخی پژوهش‌ها	در ارزیابی پایه و گرده‌افشانی ایران استفاده شده	همپوشانی گل با گرده‌زا در منطقه بررسی شود
لوئیزبون / Louise Bonne	اروپایی با کیفیت خوراکی بالا	در پژوهش‌های ایران از ارقام تجاری مهم گزارش شده	برای باغ‌های متراکم با پایه سازگار جذاب است
ویلیامز / بارتلت	اروپایی، تازه‌خوری و فرآوری	معیار کلاسیک بسیاری از مطالعات پایه	روی بِه غالباً مشکل سازگاری مستقیم دارد
d’Anjou	زمستانه و انباری	زمان برداشت و سرمای پس‌ازبرداشت مهم است	گرده‌زا باید هم‌زمان گل دهد
Bosc	پوست زنگاری، بازار تازه‌خوری	رشد و باردهی آن به پایه حساس است	با برخی پایه‌های بِه سازگاری مستقیم ضعیف دارد
Comice	کیفیت خوراکی ممتاز	با برخی پایه‌های بِه سازگاری بهتری دارد	برای بازار ممتاز و باغ کنترل‌شده مناسب
Conference	اروپایی، بارده و شناخته‌شده	در سامانه‌های متراکم اروپا بسیار استفاده شده	پایه کوتاه‌کننده مدیریت تاج را ساده‌تر می‌کند
Hosui / Nijisseiki / Shinseiki	گلابی آسیایی، ترد و آبدار	مدیریت برداشت با اروپایی‌ها متفاوت است	وجود رقم گرده‌زای هم‌زمان معمولاً عملکرد را بهتر می‌کند

برای ایران: شاه‌میوه، اسپادانا/اسپادونا، درگزی، لوئیزبون، بارتلت و برخی ژنوتیپ‌های آسیایی در مطالعات داخلی مقایسه شده‌اند؛ توصیه نهایی رقم باید منطقه‌محور باشد، نه صرفاً بر اساس محبوبیت جهانی.

پایه‌های گلابی؛ قدرت رشد، زودباردهی، خاک و مقاومت

پایه در گلابی مستقیماً روی اندازه درخت، ورود به باردهی، استقرار، حساسیت به آتشک و زوال گلابی، تحمل خاک، فاصله کاشت و نیاز به قیم اثر دارد. تصمیم «رقم بدون پایه» ناقص است.

پایه بذری Pyrus

قویریشه عمیق‌تر

برای باغ‌های کم‌تراکم و شرایطی که قدرت رشد و استقرار اولویت دارد. ناهمگنی بذری و دیرتر وارد بار شدن از محدودیت‌هاست.

OH×F 97

قوی تا نیمه‌قویتحمل آتشک

استقرار و لنگر خوب، زمستان‌گذرانی مناسب و سازگاری وسیع؛ از OH×F 87 قوی‌تر و معمولاً دیرتر زودبار می‌شود.

OH×F 87

نیمه‌پاکوتاهزودبارتر

یکی از پربازده‌ترین اعضای گروه OH×F؛ برای باغ نیمه‌متراکم و ارقام پرقدرت جذاب است.

OH×F 333

نیمه‌پاکوتاهسلامت ریشه

کاهش اندازه نسبت به بذری؛ در برخی منابع زودباردهی و اندازه میوه آن از 87 ضعیف‌تر گزارش شده و باید محلی ارزیابی شود.

PyroDwarf

حدود 60–70٪ بذریPyrus-origin

گزینه نیمه‌پاکوتاه با مشکل کمتر ناسازگاری پیوند نسبت به بِه و تحمل بهتر خاک آهکی نسبت به بسیاری از Quinceها.

Quince A / BA29 / Sydo

پاکوتاه تا نیمه‌پاکوتاهزودبار

برای باغ متراکم و کنترل اندازه مفید است، اما به سرما، آهک و ناسازگاری پیوند حساس‌تر است. بسیاری از ارقام به میان‌پایه نیاز دارند.

P. betulifolia

قویگلابی آسیایی

در برخی سامانه‌ها برای گلابی آسیایی و شرایط خاص خاک استفاده می‌شود؛ رشد قوی آن باید با فاصله کاشت هماهنگ شود.

درگزی بذری

منبع داخلیپژوهش ایران

در پژوهش‌های ایران به‌عنوان پایه بذری برای ژنوتیپ‌های آسیایی و ارقام تجاری استفاده شده است.

گونه‌های بومی Pyrus

پتانسیل خشکیاصلاح پایه

P. glabra، P. syriaca و P. salicifolia در پژوهش‌های ایران برای پایه‌های متحمل خشکی و کم‌حجم‌تر بررسی شده‌اند.

سازگاری و ناسازگاری رقم × پایه

ناسازگاری با بِه

بسیاری از ارقام گلابی اروپایی روی Quince اتصال پیوند ضعیف یا ناپایدار دارند. Bartlett، Bosc، Forelle، Packham’s Triumph و Winter Nelis از نمونه‌های مشهور ناسازگار مستقیم‌اند.

میان‌پایه (Interstem)

برای رقم ناسازگار، قطعه کوتاهی از رقم سازگار مانند Old Home یا Hardy بین پایه بِه و رقم اصلی قرار می‌گیرد. این تصمیم باید در نهالستان حل شده باشد.

آهک و pH بالا

پایه‌های بِه در خاک آهکی ریسک کلروز آهن بیشتری دارند. پایه‌های Pyrus و برخی پایه‌های جدید انعطاف بیشتری دارند.

پایه × سیستم تربیت

پایه پاکوتاه بدون قیم یا پایه قوی در فاصله خیلی کم، هر دو می‌توانند طراحی باغ را شکست دهند.

انتخاب زمین، آماده‌سازی، آزمون خاک و کیفیت آب پیش از احداث

پروفیل خاک

عمق مؤثر، لایه سخت، بافت، آهک، گچ، شوری و زهکش باید قبل از سفارش نهال مشخص شود. گلابی خاک مرطوب‌تر را از بعضی درختان میوه بهتر تحمل می‌کند، اما ماندابی مزمن همچنان خطرناک است.

کیفیت آب

EC، SAR، بی‌کربنات، کلر، بور، سدیم و pH آب روی پایه و برنامه اصلاح اثر مستقیم دارند.

آتشک منطقه

در نواحی پرریسک، حساسیت رقم و پایه و برنامه پایش گل باید پیش از احداث وارد طرح اقتصادی شود.

حفر پروفیل در نقاط نماینده و بررسی لایه‌های محدودکننده ریشه.
نمونه خاک از عمق‌های جداگانه؛ مخلوط‌کردن عمق‌ها ممنوع.
آزمون کامل آب پیش از طراحی قطره‌چکان.
اصلاح زهکش و تسطیح پیش از کاشت، نه پس از خفگی ریشه.
انتخاب پایه بعد از دیدن خاک و آب، نه فقط بر اساس موجودی نهالستان.

طراحی باغ، فاصله کاشت، جهت ردیف و تراکم

سامانه	ترکیب پایه/رقم	فاصله تقریبی اولیه	نکته
کم‌تراکم سنتی	پایه بذری/قوی	حدود 5–7 متر	فضای زیاد، ورود دیرتر به بار کامل و برداشت دشوارتر
نیمه‌متراکم	OH×F 87/97 یا مشابه	روی ردیف حدود 2–4 متر	تعادل خوب بین استقرار، زودباردهی و هزینه داربست
متراکم	Quince/BA29 و ترکیب سازگار	روی ردیف حدود 1–2.5 متر	قیم/داربست، آبیاری دقیق و هرس تابستانه مهم‌تر می‌شود

این اعداد نسخه ثابت نیستند. قدرت واقعی ترکیب رقم–پایه، خاک، آب، نور ردیف، ارتفاع هدف و ماشین‌آلات باید فاصله نهایی را تعیین کند.

روش کاشت نهال گلابی؛ از دریافت نهال تا استقرار سال اول

نهال استاندارد: شناسنامه رقم و پایه، محل پیوند سالم، ریشه بدون گال و زخم، تنه بدون شانکر.
پیش از کاشت: ریشه خشک نشود و نهال در آفتاب و باد نماند.
چاله: متناسب با حجم ریشه؛ ریشه در چاله تا نشود و خاک بسیار متفاوت فقط داخل چاله ایجاد نشود.
ارتفاع پیوند: محل پیوند بالاتر از سطح نهایی خاک بماند؛ دفن پیوند می‌تواند اثر پاکوتاهی را کم کند.
قیم: در پایه‌های کم‌حجم یا باغ متراکم از روز کاشت نصب شود.
آبیاری استقرار: خاک اطراف ریشه نشست داده شود اما طوقه در آب نماند.
محافظ تنه: در مناطق آفتاب‌سوختگی از محافظ مناسب استفاده شود.
سال اول: هدف ریشه و چارچوب است؛ بار زودرس سنگین رشد سازه را عقب می‌اندازد.

تربیت و هرس گلابی؛ ساخت محور، کنترل نرک و حفظ اسپور

محور مرکزی

با عادت رشد قائم گلابی هماهنگ است. شاخه‌های اسکلت با زاویه مناسب نگه داشته و رقبا حذف یا خم می‌شوند.

محور باریک / دیواره میوه

برای پایه‌های کم‌حجم و باغ متراکم، کنترل ارتفاع، نور و قطر شاخه‌ها ضروری است.

هرس درخت بالغ

هرس سبک و پیوسته بهتر از هرس سنگین دوره‌ای است؛ حذف ناگهانی حجم زیاد تاج نرک و حساسیت به آتشک را بیشتر می‌کند.

در باغ دارای سابقه آتشک، ابزار هرس، زمان هرس و مدیریت شاخه آلوده باید بخشی از برنامه بهداشت باغ باشد.

گلدهی، گرده‌افشانی، ناسازگاری ژنتیکی و تشکیل میوه

بسیاری از گلابی‌ها خودناسازگار یا کم‌خودبارور هستند. «دو رقم متفاوت» کافی نیست؛ زمان گلدهی باید همپوشانی داشته باشد و سازگاری ژنتیکی نیز بررسی شود.

طراحی گرده‌زا

نسبت و آرایش گرده‌زا بر اساس اندازه بلوک و فعالیت زنبور تنظیم شود؛ در بلوک بزرگ، گرده‌زا فقط در حاشیه کافی نیست.

بور و روی

کمبود واقعی بور و روی می‌تواند تشکیل میوه را محدود کند، اما مصرف پیشگیرانه بدون آزمون خطرناک است؛ فاصله کم کفایت تا سمیت بور جدی است.

دوره گل: هر حشره‌کش یا باکتری‌کش فقط بر اساس ثبت محلی، برچسب، زمان فعالیت زنبور و هشدار گرده‌افشان انتخاب شود.

آبیاری گلابی؛ از استقرار ریشه تا پرشدن میوه

ETc = ETo × Kc → نیاز خالص ÷ راندمان سیستم = آب ناخالص

برنامه آبیاری با سن درخت، سطح سایه‌انداز، نوع پایه، بافت خاک، عمق ریشه، بار محصول و شوری آب تغییر می‌کند. در پایه‌های پاکوتاه و باغ متراکم، حجم ریشه کوچک‌تر است و خطای آبیاری سریع‌تر به تنش تبدیل می‌شود.

پس از کاشت

رطوبت یکنواخت در محدوده ریشه جوان؛ نه خشکی طولانی و نه اشباع دائم.

تقسیم سلولی میوه

تنش شدید آب در این مرحله می‌تواند اندازه نهایی را محدود کند.

نزدیک برداشت

تغییرات شدید آب می‌تواند کیفیت و سفتی را ناپایدار کند؛ تصمیم آبیاری با رقم و بازار هماهنگ شود.

استانداردهای آزمون خاک، آب و برگ؛ عدد قابل مقایسه بسازیم

آزمون برگ باید از برگ‌های اخیراً بالغ، در زمان و موقعیت ثابت سالانه انجام شود. جدول زیر رنج‌های هدف گزارش‌شده برای گلابی در منابع WSU است و باید همراه رقم، بار، رشد، خاک و آب تفسیر شود.

عنصر	واحد	رنج هدف	برداشت مدیریتی
نیتروژن N	% ماده خشک	1.8–2.6	بالا بودن N با رشد زیاد و کیفیت/انبارداری ضعیف‌تر می‌تواند همراه شود.
فسفر P	%	0.12–0.25	عدد پایین الزاماً به معنی کمبود خاک نیست؛ pH و ریشه بررسی شود.
پتاسیم K	%	1.0–2.0	با بار میوه و تعادل Ca/Mg تفسیر شود.
کلسیم Ca	%	1.0–3.7	عدد برگ فقط بخشی از تصویر کیفیت میوه است.
منیزیم Mg	%	0.25–0.90	رقابت با K و Ca و وضعیت pH بررسی شود.
مس Cu	mg/kg	6–20	باقی‌مانده محلول‌پاشی مس می‌تواند نمونه را آلوده کند.
روی Zn	mg/kg	20–60	کمبود با میان‌گره کوتاه و برگ کوچک بررسی شود.
منگنز Mn	mg/kg	20–170	pH بالا جذب را محدود می‌کند؛ سمیت در خاک اسیدی هم ممکن است.
آهن Fe	mg/kg	100–800	در کلروز آهکی، غلظت کل برگ همیشه وضعیت فعال آهن را کامل توضیح نمی‌دهد.
بور B	mg/kg	20–60	فاصله کفایت تا سمیت کم است؛ بدون آنالیز تجویز سنگین نشود.

رنج‌ها برای برگ‌های بالغ در نمونه‌برداری تابستانه گزارش شده‌اند و باید با پروتکل آزمایشگاه مورد استفاده تطبیق داده شوند. جدول در موبایل به کارت تبدیل می‌شود و اسکرول افقی ندارد.

تغذیه گلابی؛ برنامه مرحله‌ای بر پایه بار، رشد و آزمون

نیتروژن

هدف، رشد کافی بدون ایجاد نرک و بافت نرم است. N زیاد می‌تواند کنترل آتشک و کیفیت میوه را دشوارتر کند.

پتاسیم

برای پرشدن و انتقال کربوهیدرات مهم است، اما مصرف بالا بدون توجه به Ca و Mg تعادل کاتیونی را برهم می‌زند.

کلسیم

کیفیت بافت و نگهداری میوه با تعادل کلسیم مرتبط است؛ رشد بیش‌ازحد، بار، آب و نسبت برگ به میوه روی وضعیت میوه اثر دارند.

بور

در گلدهی و بافت‌های مریستمی مهم است؛ محدوده ایمنی باریک است و باید با آنالیز کنترل شود.

روی

کمبود در باغ‌های آهکی و با pH بالا محتمل است؛ زمان محلول‌پاشی و غلظت با وضعیت فنولوژی و برچسب محصول هماهنگ شود.

آهن

کلروز آهن بیشتر مشکل دسترسی است تا کمبود کل خاک. پایه، pH، آهک فعال، زهکش و بی‌کربنات آب باید هم‌زمان دیده شوند.

اطلس کمبودهای تغذیه‌ای گلابی

تصاویر این اطلس برای تشخیص اولیه‌اند؛ تأیید کمبود باید با سن برگ، الگوی پراکنش در باغ، آنالیز برگ و وضعیت ریشه انجام شود.

کمبود نیتروژن

نشانه: سبز کم‌رنگ عمومی، رشد سالانه ضعیف، برگ کوچک و کاهش بار.

تفکیک/اقدام: ریشه سرد یا خفه، بار سنگین و کم‌آبی نیز می‌توانند رشد را کم کنند.

کمبود پتاسیم

نشانه: سوختگی یا نکروز حاشیه برگ‌های مسن‌تر و ضعف پرشدن میوه.

تفکیک/اقدام: شوری، خشکی و بور/کلر بالا می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند.

کمبود آهن / کلروز آهکی

نشانه: زردی بین رگبرگ‌های برگ جوان با باقی‌ماندن رگبرگ‌ها به رنگ سبز؛ در شدت بالا سفیدی و نکروز.

تفکیک/اقدام: pH، آهک فعال، بی‌کربنات آب، زهکش و پایه هم‌زمان بررسی شوند.

کمبود منیزیم

نشانه: کلروز بین‌رگبرگی در برگ‌های مسن‌تر که می‌تواند از حاشیه و بین رگبرگ‌ها پیشروی کند.

تفکیک/اقدام: نسبت K:Mg، شوری و وضعیت ریشه در تفسیر آنالیز اهمیت دارد.

کمبود روی

نشانه: میان‌گره کوتاه، رزت، برگ کوچک و کاهش رشد سرشاخه.

تفکیک/اقدام: آنالیز برگ و سابقه محلول‌پاشی قبل از تصمیم اصلاحی بررسی شود.

کمبود بور

نشانه: ضعف مریستم، اختلال گل و میوه و ایجاد بافت‌های چوب‌پنبه‌ای در بعضی شرایط.

تفکیک/اقدام: مرز کمبود تا سمیت بور باریک است؛ تصمیم فقط با آب، خاک و برگ گرفته شود.

اطلس مسمومیت‌ها و تنش‌های غیرزیستی

در تنش‌های غیرزیستی شباهت علائم زیاد است؛ آب، خاک، سابقه محلول‌پاشی و الگوی خسارت در باغ باید کنار تصویر بررسی شوند.

شوری / EC

شوری و EC بالا

نشانه: کاهش رشد، حاشیه‌سوزی، افت جذب آب و تشدید عدم تعادل K/Ca/Mg.

بررسی: EC آب و خاک، زه‌آب و سهم یون‌های Na/Cl جداگانه تفسیر شوند.

B بالا

مسمومیت بور

نشانه: سوختگی حاشیه و نوک برگ و پیشروی نکروز، به‌ویژه در شرایط تبخیر بالا.

بررسی: بور آب آبیاری، خاک و برگ هم‌زمان بررسی شود؛ اصلاح ناگهانی برنامه بدون آنالیز توصیه نمی‌شود.

Na / Cl

آسیب کلر و سدیم

نشانه: حاشیه‌سوزی و افت رشد همراه با تجمع نمک در ناحیه ریشه.

بررسی: کیفیت آب، آبشویی مؤثر، زهکش و حساسیت پایه تعیین‌کننده است.

غرقابی

غرقابی و ماندابی

نشانه: زردی، رشد ضعیف، ریزش برگ و افزایش خطر پوسیدگی ریشه.

بررسی: اصلاح زهکش و اکسیژن‌رسانی ریشه مقدم بر افزودن کود است.

آفتاب‌سوختگی

آفتاب‌سوختگی میوه

نشانه: لکه روشن تا قهوه‌ای روی سمت آفتاب‌خور میوه و گاهی تنه جوان.

بررسی: مدیریت تاج، آب کافی، جلوگیری از بازشدن ناگهانی سایه و راهکارهای حفاظتی منطقه‌ای بررسی شود.

Herbicide drift

دریفت علف‌کش

نشانه: پیچیدگی، بدشکلی، کوتاه‌شدن رشد و الگوی یک‌طرفه یا حاشیه‌ای خسارت.

بررسی: جهت باد، زمان سمپاشی مجاور، نوع علف‌کش و الگوی پراکنش علائم ثبت شود.

اختلالات فیزیولوژیک و خسارت محیطی گلابی

میوه ریز

بار بیش‌ازحد، تنک دیرهنگام، کم‌آبی، نور کم و تغذیه نامتعادل.

زنگار پوست

ویژگی رقم، رطوبت و برخی تنش‌ها/مواد مصرفی زنگار را تغییر می‌دهند؛ در بعضی ارقام صفت بازارپسند است.

ریزش پیش از برداشت

رقم، بلوغ، تنش آب، باد و بار زیاد بررسی شود.

سرمازدگی گل

مرحله فنولوژی و دمای واقعی بافت مهم است؛ برش گل و میوه‌چه برای ارزیابی آسیب مفید است.

تگرگ

زخم میوه و شاخه علاوه بر افت بازار، دروازه ورود برخی عوامل بیماری‌زا می‌شود.

باردهی متناوب

مدیریت بار، نور و هرس روی برگشت گل سال بعد اثر دارد.

اطلس آفات مهم گلابی و مدیریت تلفیقی

پایش مرحله‌ای، شمارش آفت/شکارگر، تله و ثبت خسارت باید قبل از انتخاب سم انجام شود.

Psylla

پسیل گلابی — Cacopsylla pyricola

نشانه: عسلک، دوده، زنگار میوه، سوختگی برگ و ضعف درخت؛ ناقل عامل زوال گلابی نیز هست.

گزینه‌های مطرح: روغن باغبانی؛ آبامکتین Abamectin (Agri-Mek)، اسپینتورام Spinetoram (Delegate) و در برخی برنامه‌ها مواد سیستمیک ثبت‌شده. انتخاب نهایی فقط بر اساس برچسب محلی.

حفظ دشمنان طبیعی و جلوگیری از رشد بسیار نرم ناشی از N زیاد اهمیت دارد.

Codling moth

کرم سیب/گلابی — Cydia pomonella

نشانه: ورود لارو به میوه و فضولات در محل نفوذ.

گزینه‌ها: اخلال در جفت‌گیری، کلرانترانیلی‌پرول Chlorantraniliprole (Altacor)، اسپینتورام Spinetoram (Delegate)؛ زمان مصرف بر اساس تله و مدل درجه‌روز.

Monitoring

پایش کرم سیب با تله فرمونی

تله برای زمان‌بندی پرواز و Biofix است، نه اینکه به‌تنهایی شدت خسارت را کامل پیش‌بینی کند. نمونه‌برداری میوه و سابقه بلوک هم ثبت شود.

Blister mite

کنه تاولی گلابی — Eriophyes pyri

نشانه: تاول‌های سبز/قرمز که بعداً قهوه‌ای می‌شوند. شدت آلودگی و خسارت اقتصادی قبل از درمان بررسی شود.

نام ماده مؤثره و نمونه نام تجاری برای شناخت گزینه‌هاست. ثبت مصرف، دوز، تعداد دفعات، فاصله برداشت، محدودیت گرده‌افشان و امکان اختلاط در هر کشور/استان متفاوت است؛ برچسب ثبت‌شده و توصیه حفظ نباتات منطقه مقدم است.

اطلس بیماری‌های مهم گلابی

Fire blight

آتشک — Erwinia amylovora

نشانه: سیاه‌شدن گل و سرشاخه، خمیدگی عصایی، شانکر و گاهی ترشح کهربایی.

مدیریت: رقم و پایه کم‌حساس‌تر، حذف منبع آلودگی، جلوگیری از N بیش‌ازحد و هرس محرک، پایش هوا در گل. ترکیبات مسی و آنتی‌باکتریال‌ها فقط طبق ثبت محلی و زمان فنولوژیک مجاز.

Scab

اسکب گلابی — Venturia pirina

نشانه: لکه‌های زیتونی تا سیاه روی برگ/میوه و زنگار/ترک در آلودگی شدید.

گزینه‌های قارچ‌کش در منابع: کاپتان Captan، مانکوزب Mancozeb (Dithane/Manzate/Penncozeb)، دودین Dodine (Syllit)، گوگرد آهکی؛ انتخاب بر اساس ثبت و حساسیت رقم.

Rust

زنگ گلابی — Gymnosporangium sabinae

نشانه: لکه‌های نارنجی روشن روی برگ و ساختارهای زنگ در پشت برگ. چرخه بیماری به میزبان‌های ارس/Juniper وابسته است.

مدیریت میزبان جایگزین در اطراف باغ و حفاظت برگ در دوره حساس بر اساس شرایط منطقه.

Canker

شانکر و بلایت‌های باکتریایی

شانکر فعال، ترک پوست، خشکیدگی شاخه و آلودگی گل باید از آتشک و آسیب سرما تفکیک شود. نمونه‌برداری آزمایشگاهی در موارد مبهم ارزشمند است.

قارچ‌کش یا باکتری‌کش زمانی انتخاب شود که بیماری، زمان عفونت و ثبت مصرف روشن باشد. در دوره گل، حفاظت زنبور و محدودیت‌های برچسب اولویت دارد. استفاده تکراری از یک گروه اثر، ریسک مقاومت را بالا می‌برد.

علف‌های هرز باغ گلابی؛ رقابت، ایمنی تنه و مدیریت تلفیقی

درخت جوان نسبت به رقابت علف هرز برای آب و نیتروژن حساس‌تر است. نوار زیر ردیف می‌تواند با مالچ، کنترل مکانیکی حساب‌شده یا علف‌کش ثبت‌شده مدیریت شود؛ پوشش بین ردیف نیز باید با فرسایش، تردد و مصرف آب هماهنگ باشد.