لکه موجی گوجه فرنگی

علائم اولیه بیماری لکه موجی گوجه‌فرنگی روی برگ‌های پیرتر ظاهر می‌شود. این علائم شامل لکه‌های قهوه‌ای با حلقه‌های متحدالمرکز هستند که به مرور بزرگ‌تر می‌شوند و در شرایط مرطوب، سطح آنها پوشیده از توده‌های قارچی سیاه‌رنگ می‌گردد. در موارد شدید، برگ‌ها خشک و ریزش پیدا می‌کنند و میوه‌ها نیز ممکن است در ناحیه دم‌گل دچار لکه‌های فرو رفته قهوه‌ای شوند.

عامل بیماری قارچ Alternaria solani است که در بقایای گیاهی و بذر آلوده زمستان‌گذرانی می‌کند. شرایط گرم و مرطوب با دمای ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد برای رشد قارچ بسیار مناسب است. گسترش بیماری از طریق بذر آلوده، باد و تردد افراد صورت می‌گیرد.

شدت علائم بیماری بر روی برگ‌های پایینی بوته بیشتر دیده می شود. این لکه‌های متحدالمرکز در ابتدا سبز تیره بوده و به مرور به رنگ قهوه‌ای یا مشکی درمی‌آیند. لکه‌های برگی به طور معمول گرد و یا زاویه‌دار هستند و با فراهم بودن شرایط محیطی مناسب تمام پهنک برگ را فرا می‌گیرند. در اطراف لکه‌های برگی هاله‌ای گسترده با رنگ زرد روشن قابل مشاهده است. علائم روی میوه نیز به شکل لکه‌هایی خشک، فرورفته و در بعضی مواقع همراه با کپکی سیاه رنگ دیده می‌شود.

بیماری کپک خاکستری گوجه‌فرنگی 

کپک خاکستری یکی از شایع‌ترین بیماری‌های پس از گلدهی در گوجه‌فرنگی است. علائم اولیه شامل لکه‌های آب‌سوخته روی گلبرگ‌ها و میوه‌های جوان است که به مرور پوششی خاکستری از قارچ روی آنها تشکیل می‌شود. در گلخانه‌ها، این بیماری باعث پوسیدگی طوقه، دم‌گل و دمبرگ‌ها می‌شود.

عامل بیماری قارچ Botrytis cinerea است که در رطوبت بالا (بیش از ۸۵٪) و دمای حدود ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد فعال می‌گردد.

روی تمام بخش‌های هوایی گیاه شامل ساقه، برگ، گل‌ها و میوه بافت‌های خاکستری رنگی ایجاد می‌شود. آلودگی ساقه و برگ‌ها از بخش‌های نزدیک به سطح خاک و طوقه آغاز می شود. این بیماری باعث ایجاد شانکر و کپکی خاکستری یا کرم رنگ روی ساقه می‌شود. آلودگی اولیه ساقه باعث پژمردگی گیاهچه‌ها می‌شود. علائم بیماری روی میوه به شکل لکه‌های آبسوخته‎ به رنگ خاکستری یا قهوه‌ای دیده می‌شود. اغلب این لکه ها در مجاورت گل گاه گوجه فرنگی ظاهر می شوند. بخش‌های آلوده تا حدودی نرم هستند و روی این بافت‌ها پوشش کرکی خاکستری رنگ تشکیل می‌شود. لکه‌های ابتدایی این قارچ بر روی برگ‌ها، کرکی و قهوه‌ای رنگ هستند. با گسترش بیماری روی برگ ها، لکه‌های بافت مرده، دایره‌ای شکل و به رنگ قهوه‌ای روشن یا بژ درمی‌آیند. این لکه‌ها به آهستگی به سمت نوک برگ گسترش می‌یابد و به تدریج تیره تر می‌شوند. علائم بیماری روی ساقه  به شکل شانکر و همراه با کپکی خاکستری یا کرم دیده می‌شود.

سفیدک پودری گوجه‌فرنگی 

بیماری سفیدک پودری گوجه‌فرنگی (Leveillula taurica) با ظاهر شدن لکه‌های زرد در سطح بالایی برگ و پوشش سفید پودری در سطح زیرین مشخص می‌شود. برگ‌ها پیچ‌خورده، زرد و در نهایت خشک می‌شوند.

شرایط خشک و گرم (دمای ۲۵ تا ۳۰ درجه) و تهویه نامناسب موجب گسترش بیماری می‌شود. باد نقش مهمی در جابجایی عامل بیماری زا دارد

نشانه‌های بیماری گیاهی سفیدک پودری گوجه فرنگی در ابتدا به شکل رنگ پریدگی‌های دایره‌ای، کوچک و حدود نیم سانتی‌متر می باشد که به مرور زاویه دار شده و لکه های آفتاب‌سوخته ایجاد می‌کند. بارزترین علامت بیماری به صورت پیدایش بافت‌های سفید یا خاکستری روی بخش‌های آلوده و غالباً سطح رویی پهنک برگ می باشد. در صورت وجود رطوبت، بیماری در دو سمت برگ گسترش می یابد و باعث پیچیده شدن و خشک شدن برگ‌های آلوده می‌شود. بیماری روی بخش‌های دیگر بوته تاثیر مستقیمی نمی‌گذارد، ولی با از بین رفتن بافت سبز گیاه، کمیت و کیفیت محصول نیز کاهش می‌یابد. گاهی اوقات آفتاب سوختگی روی بخش‌های آلوده نیز افزایش می یابد.

بادزدگی گوجه‌فرنگی 

علائم اولیه به صورت لکه‌های آب‌سوخته روی برگ‌ها و ساقه‌ها دیده می‌شود که در شرایط مرطوب به سرعت به رنگ قهوه‌ای تیره تبدیل می‌گردند. میوه‌ها نیز لکه‌های سخت، چرب و قهوه‌ای پیدا می‌کنند.

قارچ Phytophthora infestans عامل این بیماری است و در شرایط سرد و مرطوب با بارندگی‌های مداوم به سرعت گسترش می‌یابد.

بیماری گیاهی بادزدگی گوجه فرنگی به تمام اندام‌های هوایی بوته های گوجه فرنگی آسیب می‌رساند. علائم ابتدایی روی برگ و به صورت لکه‌های آ‌سوخته‌ ظاهر می‌شوند. این لکه ها به‌ سرعت گسترش می‌یابند و تبدیل به لکه های تیره و قهوه‌ای‌ رنگ می شوند. گاهی هاله ای کم رنگ و نازک در اطراف زخم‌های روی برگ ایجاد می شود. در محیط‌هایی با رطوبت بالا توده قارچی سفید یا خاکستری رنگ در زیر برگ های آلوده تشکیل می شود. این لکه ها رگبرگ‌های اصلی برگ را نیز دربرمی‌گیرد. برگ‌های آلوده، قهوه‌ای‌ رنگ، چروکیده و خشک می شوند. نشانه های بیماری روی دمبرگ و ساقه به شکل زخم‌های آبسوخته، نامتقارن و قهوه‌ای‌ رنگ دیده می‌شود. علائم روی میوه به صورت لکه‌های تیره، سبز زیتونی یا قهوه ای‌ رنگ، ناهموار و نامنظم ظاهر می‌شوند. سرعت رشد بیماری روی میوه کند است، ولی در صورت مساعد بودن شرایط محیطی تمام میوه را دربرمی‌گیرد. یکی از راه‌های شناسایی این بیماری بوی بد ناشی از پوسیدگی ساقه‌ها است.

لکه باکترایی گوجه‌فرنگی 

این بیماری باعث ایجاد لکه‌های تیره و برجسته روی برگ، ساقه و میوه می‌شود. در میوه‌ها لکه‌ها ابتدا آب‌سوخته و سپس سیاه و چوب‌پنبه‌ای می‌گردند.عامل بیماری باکتری Xanthomonas campestris است که از طریق بذر، بقایای گیاهی و باران‌های شدید منتقل می‌شود.

عامل بیماری‌زا به تمام قسمت‌های هوایی گیاه از جمله برگ، ساقه و میوه حمله می کند. نشانه های بیماری گیاهی لکه باکتریای گوجه فرنگی روی برگ‌، ساقه‌ و شاخه های بارور به شکل لکه های دایره‌ای، قهوه‌ای تیره یا سیاه دیده می‌شود. علائم ابتدایی بیماری روی برگ‌ها به صورت لکه های مسطح، کوچک و تیره رنگ هستند. با گسترش آلودگی روی برگ‌ها، لکه ها کمی برآمده، تیره و به اندازه حدودی ٣ تا ۵ میلی‌متر می‌رسند. حاشیه برگ‌هایی که به شدت آلوده شده‌اند، حالت سوختگی را نشان داده و به گیاه متصل باقی می‌مانند. نشانه های بیماری روی میوه، به ‌صورت تاول‌های ریز، کمی برجسته و قطر تقریبی ٣ تا ۶ میلی‌متر هستند. لکه‌های روی میوه نیز به مرور گسترش یافته، به رنگ قهوه‌ای درمی‌آید و ظاهری سخت و جرب مانند به خود می‌گیرد. علائم بیماری لکه باکتریایی روی برگ‌ها شباهت زیادی به علائم بیماری‌های بلایت زودرس، لکه‌برگی خاکستری و خال سیاه دارد. این لکه ها برخلاف بیماری بلایت زودرس، دارای نواحی متحدالمرکز نیستند و در مقایسه با زخم‌های لکه برگی خاکستری‌، رنگ تیره‌ تری دارند و پراکندگی آن‌ ها روی بوته یکنواخت‌تر است. هاله‌ واضحی در اطراف زخم‌های ناشی از بلایت زودرس دیده می‌شود، ولی در لکه باکتریایی این هاله‌ واضح وجود ندارد.

پژمردگی فوزاریومی گوجه‌فرنگی 

علائم این بیماری به صورت زردی تدریجی برگ‌های پایینی و پژمردگی یک‌طرفه در گیاه ظاهر می‌شود. با پیشرفت بیماری، تمام برگ‌ها خشک شده و گیاه از بین می‌رود. در مقطع ساقه، بافت آوندی به رنگ قهوه‌ای دیده می‌شود.

بیماری پژمردگی فوزاریومی گوجه فرنگی به شکل پژمردگی، زردی برگ‌های پایینی، قهوه‌ای شدن آوندها، کندی رشد و در نهایت خشک شدن بوته است. گیاهچه‌هایی که در مراحل ابتدایی رشد مورد حمله این قارچ قرار می‌گیرند، به طور ناگهانی از بین می‌روند. نشانه‌های بیماری روی گیاهان کامل به شکل زردی برگ‌ها دیده می‌شود. با ادامه بیماری تمام پهنک برگ زرد و پژمرده می‌شود و به صورت معلق روی ساقه باقی می ماند. علائم بیماری روی ریشه‌های آلوده نیز به صورت لکه‌های تیره رنگ به اندازه دو تا سه سانتی‌متر است.  معمولاً این بیماری باعث رنگ پریدگی، زردی و بافت مردگی گیاه از یک سمت می‌شود. در بعضی مواقع با برش عرضی از ساقه، بافت‌های آوندی بسیار تیره‌ای قابل مشاهده‌اند.

عامل بیماری گیاهی پژمردگی فوزاریومی گوجه فرنگی، قارچ Fusarium Oxysporum است. این قارچ از طریق خاک و بافت‌های آلوده گیاهی در سطح مزرعه گسترش می‌یابد. عامل بیماری توانایی زمستان‌گذرانی و ماندگاری در داخل خاک و بقایای گیاهی را دارد، که با فراهم بودن شرایط دمایی و رطوبتی مناسب از راه ریشه وارد بافت گیاهی می شود. گسترش عامل بیماری در خاک‌های مرطوب و دمای ٢٨ درجه سانتی‌گراد و همچنین در زمان کمبود عناصر نیتروژن، فسفر و کلسیم صورت می پذیرد. لازم به ذکر است استفاده بیش از اندازه و نامناسب از کودهای نیتروژنی با پایه آمونیاک، توان بیماری زایی قارچ  را افزایش می‌دهد.

پوسیدگی طوقه و ریشه گوجه‌فرنگی پژمردگی رایزوکتونیای 

در گیاهان جوان، پایه ساقه در نزدیکی سطح خاک قهوه‌ای و پوسیده می‌شود و بوته به‌تدریج می‌خوابد. در خاک‌های سنگین و مرطوب شایع‌تر است.

علائم بیماری گیاهی پوسیدگی رایزوکتونیای میوه و ریشه گوجه فرنگی روی سطح ریشه و قسمت‌های پایینی طوقه، به شکل زخم‌هایی با رنگ قهوه‌ای مایل به آجری است. با گسترش بیماری، این لکه‌ها به بافت درونی ریشه نفوذ کرده و موجب مرگ گیاه می شوند. علائم پژمردگی و قهوه‌ای شدن بافت‌های برگ روی ساقه و برگ‌های پایینی بوته قابل مشاهده خواهد بود. در مواقعی که میزان رطوبت و شدت آلودگی بالا باشد، بافت کرکی سفید رنگ روی بخش‌های آلوده طوقه شکل می‌گیرد. نشانه‌های بیماری روی میوه‌‎هایی که با سطح خاک در تماس هستند به دو شکل متفاوت بروز پیدا می‌کند. در حالت اول لکه‌های دایره‌ای، متحدالمرکز و به صورت دوایر تیره و روشن روی میوه تشکیل می‌شود. حالت دوم بیماری که به طور معمول روی میوه‌های رسیده مشاهده می‌گردد، به شکل پوشش کرکی سطحی می‌باشد. گاهی شدت آلودگی باعث ایجاد زخم و ترک خوردن میوه می‎‌شود.

عامل بیماری گیاهی پوسیدگی رایزوکتونیای میوه و ریشه گوجه فرنگی قارچ Rhizoctonia Solani است. این قارچ از زمان جوانه‌زدن بذر توانایی بیماری زایی دارد که با گسترش بیماری باعث تخریب تمامی قسمت‌های گیاه می‌شود. این قارچ برای سال‌ها در خاک، بقایای گیاهی و میزبان‌های دیگر باقی می‌ماند. گسترش عامل بیماری در خاک‌های سنگین، متراکم و با زه کشی پایین بهتر صورت می‌گیرد. عوامل تکثیر قارچ از طریق باد، آب، خاک و ادوات کشاورزی جابجا می‌شوند. وجود رطوبت اندک و دمای ٢٣ تا ٢٧ درجه سانتی گراد شرایط مساعدی را برای شیوع بیماری فراهم می‌کند.

کپک برگی گوجه‌فرنگی

علائم شامل لکه‌های زرد در سطح بالایی برگ و پوشش زیتونی در سطح زیرین است. در صورت پیشرفت، برگ‌ها خشک و ریزش می‌یابند.

به طور کلی علائم بیماری گیاهی کپک برگی گوجه فرنگی روی برگ‌ها و ساقه بارزتر هستند و ندرتاً نشانه ای از بیماری روی میوه مشاهده می‌شود. علائم بیماری در دو سمت برگ دیده می‌شود. شدت علائم روی برگ های پایینی بوته بیشتر است. علائم ابتدایی روی سطح برگ، به شکل نقاط کم رنگ  و زرد با خطوط مرزی مشخص دیده می‌شوند. قسمت مرکزی این لکه‌ها تیره تر و حالتی بافت سوخته دارند. زیر برگ‌های آلوده نیز لکه‌هایی به رنگ سبز زیتونی، ارغوانی و بنفش تشکیل می‌شود. با گسترش بیماری به تدریج برگ‌های آلوده، به رنگ زرد و قهوه‌ای در می‌آیند و در نهایت پژمرده، پیچیده و خشک می‌شوند. در صورت آلودگی گل‌ها، امکان میوه دهی گیاه از بین می‌رود. علائم آلودگی روی میوه‌ها که  ندرتاً دیده می‌شوند، نزدیک به ناحیه گل‌گاه و به صورت نقاط سیاه شکل می‌گیرند.

عامل بیماری گیاهی کپک برگی گوجه فرنگی، قارچ (Cladosporium fulvum(Passalora fulva) ) است. فعالیت این قارچ در آب و هوای خنک و بسیار مرطوب به خصوص در گلخانه‌ها بیشتر است. مناسب ترین دما برای فعالیت عامل بیماری بازه دمایی ٢٢ الی ٢۶ درجه سانتی‌گراد است. عامل بیماری به مدت یک سال در بقایای به جای مانده گیاه و در داخل خاک زمستان گذرانی می‌کند. جابجایی قارچ توسط باد، آب و ادوات کشاورزی صورت می‌گیرد.

شانکر باکتریایی گوجه‌فرنگی

این بیماری با ایجاد خطوط قهوه‌ای در ساقه و ترک‌های طولی مشخص می‌شود. برگ‌ها از پایین زرد و خشک می‌شوند و میوه‌ها دارای لکه‌های سفید با مرکز قهوه‌ای هستند.

نفوذ عامل بیماری گیاهی شانکر باکتریای گوجه فرنگی، به بافت آوندی بوته‌ها باعث پژمردگی، پیچیدگی و در نهایت خشک شدن برگ‌ها می‌شود. علائم ثانویه آلودگی برگ ها به صورت لکه های کوچک، تیره، برگ سوخته، همراه با هاله‌ ی زرد رنگ در لبه برگ‌ها دیده می‌شود. این بیماری باعث تیره‌ شدن مغز ساقه و ترک خوردگی آن به خصوص در ناحیه اتصال به دمبرگ می‌شود. در آب و هوای مرطوب، تراوشات باکتریایی نیز از شکاف‌ها خارج می‌شود. با برش عرضی از ساقه، لایه های داخلی تیره و لزج، ولی لایه‌های سطحی سالم به نظر می‌آیند. با گسترش بیماری، مغز ساقه‌های آلوده به تدریج حالت تو خالی به خود می‌گیرند. آلودگی بافت سبز گیاه قبل از رسیدن محصول، باعث تشکیل میوه‌های سبز و نارس می‌شود. لکه‌های روی میوه‌ها سطحی و پراکنده هستند. لکه‌های زرد یا سفید، در مرکز قهوه‌ای و هاله‌ رنگ پریده‌ای به دور خود دارند که به  لکه‌های "چشم پرنده‌ای" معروف هستند. با آلودگی گیاه در مراحل پایانی رشد، ممکن است به محصول خسارت وارد نشود، ولی باعث تولید بذر آلوده شود.

عامل بیماری گیاهی شانکر باکتریای گوجه فرنگی، باکتریClavibacter Michiganense  است. بهترین شرایط برای گسترش این باکتری رطوبت بالا و بازه دمایی ٢٣ تا ٢٨ درجه سانتی‌گراد است. عامل باکتریایی قابلیت ماندگاری روی بذور و بقایای گیاهی داخل خاک را دارد. صدمه‌های مکانیکی از قبیل آسیب‌های ناشی از جابجایی گیاهان، قلمه زدن و نشاکاری بهترین شرایط را برای ورود باکتری به گیاه فراهم می‌کنند.