. مرکبات
مرکبات شامل گونههای مختلفی مانند پرتقال، لیمو، نارنگی، گریپفروت و لیموترش هستند و از خانواده Rutaceae میباشند. منشأ اولیه آنها جنوب شرقی آسیا و هندوستان است و به تدریج به سایر مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری جهان راه یافتهاند. مرکبات به دلیل ارزش غذایی بالا، بویژه ویتامین C و ترکیبات فنولی، و نیز کاربردهای صنعتی و دارویی از اهمیت اقتصادی ویژهای برخوردارند.
سیستم ریشه مرکبات نسبتاً سطحی است و حساسیت بالایی به کمبود رطوبت، تهویه نامناسب خاک و شوری دارد. همچنین مرکبات طول دوره رشد بلند و تولید سالانه دارند، بنابراین مدیریت تغذیه، آب و خاک در پایداری تولید نقش حیاتی ایفا میکند.
مرکبات در خاکهای عمیق، حاصلخیز، با زهکشی خوب و با بافتهای لومی شنی-رسی رشد مطلوبی دارند. pH مناسب خاک بین ۵.۵ تا ۶.۵ است. خاکهای سنگین و متراکم که زهکشی ضعیفی دارند، سبب پوسیدگی ریشه و کاهش رشد درختان میشوند. خاکهای شور و قلیایی سبب کاهش جذب عناصر غذایی و اختلال در رشد میشوند.
مرکبات در خاکهای زیر بهترین عملکرد را دارند:
خاک لومی شنی با زهکشی خوب
عمق خاک حداقل ۱ متر
pH بین ۶ تا ۷/۵
خاکهای با تهویه مناسب و بدون تراکم
خاکهای با شوری پایین (EC کمتر از ۲)
مرکبات به شدت از خاکهای سنگین، شور، سدیمی، قلیایی و با آهک فعال بالا آسیب میبینند.

مرکبات نیازمند آب منظم و کافی هستند. سیستمهای آبیاری قطرهای یا بارانی برای تامین رطوبت یکنواخت در طول فصل رشد مناسباند. آبیاری بیش از حد باعث کمبود اکسیژن در ریشه و افزایش احتمال بیماریهای قارچی میشود. کمآبی نیز باعث کاهش اندازه و کیفیت میوه، ریزش گلها و میوهها و ضعف کلی درخت میشود.
سیستم ریشهای سطحی مرکبات نیازمند آبیاری منظم و کمتنش است.
آبیاری قطرهای بهترین سیستم برای تولید اقتصادی و کنترل یکنواخت رطوبت است.
تنش خشکی طولانی باعث ریزش برگ، ریزش جوانه، ترک خوردگی پوست و کاهش عملکرد میشود.
آبیاری بیش از حد باعث خفگی ریشه، زردی برگ، و افزایش بیماریهایی مثل فیتوفترا میشود.
مهمترین دورههای حساس:
تشکیل میوه
رشد سایز میوه
قبل از برداشت
دوره گلدهی

مرکبات مناطق گرم و نیمهگرمسیری با تابستانهای گرم و خشک و زمستانهای معتدل را ترجیح میدهند. دماهای کمتر از ۰ تا ۲- درجه سانتیگراد میتواند به برگها و جوانهها آسیب برساند. رطوبت بالا در تابستان میتواند سبب شیوع بیماریهای قارچی شود، در حالی که خشکی شدید در فصل رشد باعث کاهش عملکرد و کیفیت میوه میشود.
مرکبات به عنوان گیاهان نیمهگرمسیری، به شرایط زیر نیاز دارند:
تابستانهای گرم و طولانی برای تکمیل رنگ و طعم میوه.
رطوبت نسبی متوسط؛ رطوبت بیش از حد زمینه بروز بیماریهای قارچی را افزایش میدهد.
زمستانهای ملایم؛ دمای زیر منفی ۲ تا منفی ۳ درجه بسیاری از ارقام را دچار سرمازدگی میکند.
نور فراوان؛ کمبود نور باعث ضعف رشد، کاهش تشکیل گل و کاهش کیفیت رنگ پوست میوه میشود.
مرکبات و علائم کمبود عناصر
کمبود نیتروژن در مرکبات با زردی یکنواخت برگهای پیر شروع میشود. ابتدا رنگ سبز برگها کم شده و سپس کل برگ حالت سبز کمرنگ و زرد به خود میگیرد. رشد شاخهها محدود شده و طول میانگره کاهش مییابد.
اندازه برگها کوچک و نازک شده و ریزش برگ افزایش مییابد.
میوهها کوچک مانده و پوست آنها نازک و کیفیت داخلی میوه کاهش مییابد.
درختانی که دچار کمبود نیتروژن باشند، در بهار گلدهی ضعیفی دارند و توانایی کافی برای رشد شاخههای جدید را نشان نمیدهند.


نیتروژن اندازه و کیفیت میوه را افزایش داده و تشکیل گل و رشد جوانههای مرکبات را تقویت میکند.
نیتروژن سبب رشد رویشی قوی و توسعه تاج مرکبات میشود. همچنین برگهای فعال را افزایش داده و فتوسنتز را تقویت میکند.
کمبود نیتروژن در خاکهای شنی با ظرفیت نگهداری پایین یا بارندگیهای شدید و شستوشوی خاک و یا مصرف بالای مواد آلی تازه (رقابت میکروبی) در باغات مرکبات مشاهده می شود.
کمبود فسفر کمتر از کمبود نیتروژن قابل مشاهده است، اما با کاهش رشد ریشه، کاهش رشد شاخهها، کوچک ماندن برگها و تیره شدن رنگ برگها همراه است.
در موارد شدید، حاشیه برگها بنفشمایل شده و گلدهی کاهش مییابد.
درختانی که کمبود فسفر دارند، شاخههای کوتاه با برگهای کوچک تولید میکنند و میوهها دیرتر به بلوغ میرسند.
کمبود فسفر با کاهش رشد ریشه و ساقه، برگهای کوچک و سفت و گیاهانی با شکل دوکی مشخص میشود. برگهای مسنتر ممکن است سبز تیره یا بنفش مایل به قرمز شوند و گلدهی کاهش یابد.
کمبود فسفر در مرکبات منجر به طیف وسیعی از مشکلات فیزیولوژیکی، مورفولوژیکی و کیفیت میوه میشود، که در درجه اول به دلیل کمبود فسفر موجود در خاک است که برای رشد گیاه و رشد میوه ضروری است. علائم معمولاً ابتدا در برگهای مسن ظاهر میشوند زیرا فسفر در داخل گیاه متحرک است. برگهای مسنتر رنگ سبز تیره خود را از دست میدهند، کوچک، باریک میشوند و با تغییر رنگ ارغوانی یا برنزی تبدیل میشوند. در موارد شدید، کک و مکهای قهوهای مایل به برنزی کوچک ممکن است به خصوص در امتداد رگبرگهای اصلی ایجاد شوند که بعداً در سراسر تیغه برگ به هم میپیوندند. برگها ممکن است زودتر از موعد ریزش کنند و در نتیجه تاج پوشش نازکتری ایجاد شود. برگهای جوان سرعت رشد کمتری را نشان میدهند و همچنین ممکن است کوتاه یا ضعیف به نظر برسند. میوهها اغلب بدشکل، با پوستی زبر، خشن و ضخیم و هسته توخالی هستند و ممکن است قبل از بلوغ طبیعی بیفتند. میزان آب میوه کاهش مییابد و میوه نسبت به کل مواد جامد محلول، اسیدیته بالاتری نشان میدهد و بلوغ میوه را به تأخیر میاندازد. گوشت میوه معمولاً گوشتی است و بافتی زبر با آب میوه کم دارد.


فسفر در زودرسی محصول نقش حیاتی دارد.
فسفر انرژی لازم برای رشد میوه و برگ را تأمین میکند.
فسفر باعث افزایش گلدهی و افزایش تشکیل میوه میشود.
فسفر رشد ریشه را تقویت و توسعه سیستم جذب را افزایش میدهد.
فسفر موجب افزایش مقاومت درخت نسبت به تنشهای خشکی میشود.
فسفر در خاکهای سرد، سنگین و قلیایی کمتر در دسترس است و کمبود در اوایل بهار یا خاکهای شنی شسته شده رایج است. همچنین کمبود فسفر در خاکهای آهکی با کربنات کلسیم بالا در باغات مرکبات متداول است
کمبود فسفر کمتر از کمبود نیتروژن قابل مشاهده است، اما با کاهش رشد ریشه، کاهش رشد شاخهها، کوچک ماندن برگها و تیره شدن رنگ برگها همراه است.
در موارد شدید، حاشیه برگها بنفشمایل شده و گلدهی کاهش مییابد.
درختانی که کمبود فسفر دارند، شاخههای کوتاه با برگهای کوچک تولید میکنند و میوهها دیرتر به بلوغ میرسند.
کمبود فسفر با کاهش رشد ریشه و ساقه، برگهای کوچک و سفت و گیاهانی با شکل دوکی مشخص میشود. برگهای مسنتر ممکن است سبز تیره یا بنفش مایل به قرمز شوند و گلدهی کاهش یابد.
کمبود فسفر در مرکبات منجر به طیف وسیعی از مشکلات فیزیولوژیکی، مورفولوژیکی و کیفیت میوه میشود، که در درجه اول به دلیل کمبود فسفر موجود در خاک است که برای رشد گیاه و رشد میوه ضروری است. علائم معمولاً ابتدا در برگهای مسن ظاهر میشوند زیرا فسفر در داخل گیاه متحرک است. برگهای مسنتر رنگ سبز تیره خود را از دست میدهند، کوچک، باریک میشوند و با تغییر رنگ ارغوانی یا برنزی تبدیل میشوند. در موارد شدید، کک و مکهای قهوهای مایل به برنزی کوچک ممکن است به خصوص در امتداد رگبرگهای اصلی ایجاد شوند که بعداً در سراسر تیغه برگ به هم میپیوندند. برگها ممکن است زودتر از موعد ریزش کنند و در نتیجه تاج پوشش نازکتری ایجاد شود. برگهای جوان سرعت رشد کمتری را نشان میدهند و همچنین ممکن است کوتاه یا ضعیف به نظر برسند. میوهها اغلب بدشکل، با پوستی زبر، خشن و ضخیم و هسته توخالی هستند و ممکن است قبل از بلوغ طبیعی بیفتند. میزان آب میوه کاهش مییابد و میوه نسبت به کل مواد جامد محلول، اسیدیته بالاتری نشان میدهد و بلوغ میوه را به تأخیر میاندازد. گوشت میوه معمولاً گوشتی است و بافتی زبر با آب میوه کم دارد.


فسفر در زودرسی محصول نقش حیاتی دارد.
فسفر انرژی لازم برای رشد میوه و برگ را تأمین میکند.
فسفر باعث افزایش گلدهی و افزایش تشکیل میوه میشود.
فسفر رشد ریشه را تقویت و توسعه سیستم جذب را افزایش میدهد.
فسفر موجب افزایش مقاومت درخت نسبت به تنشهای خشکی میشود.
فسفر در خاکهای سرد، سنگین و قلیایی کمتر در دسترس است و کمبود در اوایل بهار یا خاکهای شنی شسته شده رایج است. همچنین کمبود فسفر در خاکهای آهکی با کربنات کلسیم بالا در باغات مرکبات متداول است

