Nکمبود نیتروژن در ذرت
نشانه کلیدی: زردی از نوک برگ‌های پیر در امتداد رگبرگ میانی به شکل V؛ سپس خشکیدگی.
اقدام کاربردی: ریشه، غرقاب/آبشویی و برنامه N بررسی؛ اصلاح بر اساس مرحله رشد و ظرفیت عملکرد.
دانشکده وانیا زیست | دایره‌المعارف ذرت
راهنمای جامع کاشت، داشت، تغذیه، آفات و بیماری‌های ذرت
این صفحه یک مرجع مزرعه‌ای و آموزشی برای ذرت (Zea mays L.) است؛ از تئوسینته و اهلی‌سازی، لندرِیس‌ها و پیدایش هیبریدها تا انتخاب رقم، آماده‌سازی زمین، کاشت، آبیاری، تغذیه، گرده‌افشانی، تولید دانه و سیلاژ، کمبود و مسمومیت عناصر، تنش‌ها، علف‌های هرز، آفات، بیماری‌ها، مایکوتوکسین، برداشت، خشک‌کردن، انبار و مصرف.
نام علمیZea mays L.
تیرهPoaceae | گندمیان
فتوسنتزC4؛ کارآمد در نور و گرمای مناسب
گرده‌افشانیبادگرده‌افشان و عمدتاً دگرگشن
!
تشخیص سریع ذرت؛ علامت از کدام اندام شروع شده؟
برای تشخیص مزرعه‌ای ابتدا سن برگ، الگوی مزرعه، ریشه، بلال، سابقه سم و وضعیت آب بررسی می‌شود.
زردی V شکل از نوک برگ پیرکمبود نیتروژن، ریشه ضعیف، غرقاب یا نیتروژن از دست‌رفته
سوختگی حاشیه برگ پیرکمبود پتاسیم، شوری، خشکی، گاهی سمیت بور/کلر
نوار سفید دو طرف رگبرگکمبود روی؛ در برگ جوان‌تر واضح‌تر
ارغوانی شدنسرما، کمبود فسفر، ریشه محدود یا ژنتیک
رول شدن برگ در ظهرتنش آب، فشردگی، ریشه محدود یا شوری
ردیف‌های دانه ناقصگرده‌افشانی ناقص، آسیب ابریشم، گرما یا خشکی VT–R1
نوک بلال بدون دانهTip-back؛ سقط دانه پس از تلقیح، کم‌آبی، تراکم بالا، N ناکافی
برگ با سوراخ ردیفی + فضولات قیفکرم برگخوار پاییزه یا سایر لاروهای قیف‌خوار
لکه مستطیلی بین رگبرگ‌هالکه خاکستری برگ
لکه طویل قایقیبلایت شمالی برگ ذرت
پستول دارچینیزنگ معمولی؛ اگر نارنجی‌تر و شدیدتر باشد زنگ جنوبی بررسی شود
ساقه توخالی/له‌شده و خوابیدگیپوسیدگی ساقه، کمبود K، تنش خشکی، تراکم بالا یا آسیب ریشه
۱
خاستگاه، اهلی‌سازی و گیاه‌شناسی ذرت
ذرت از خویشاوندان تئوسینته در مکزیک اهلی شد. انتخاب نسل‌به‌نسل توسط کشاورزان، بلال‌های کوچک و شکننده را به بلال‌های بزرگ با دانه‌های ماندگار روی چوب بلال تبدیل کرد. در ادامه، جمعیت‌های محلی یا Landrace در اقلیم‌ها و فرهنگ‌های غذایی مختلف شکل گرفتند.
ذرت گیاهی تک‌پایه است؛ تاسل در انتهای ساقه گل نر را می‌سازد و بلال جانبی گل ماده را حمل می‌کند. هر رشته ابریشم به یک تخمدان متصل است، بنابراین هر دانه کامل نتیجه رسیدن گرده به یک ابریشم فعال است. این ویژگی دلیل حساسیت ویژه مرحله VT تا R1 به گرما، خشکی، آفات ابریشم و عدم همزمانی گرده‌ریزی و خروج ابریشم است.
ریشه‌های گره‌ای و ریشه‌های نگهدارنده به ایستایی کمک می‌کنند. نقطه رشد در مراحل اولیه زیر یا نزدیک سطح خاک است و به‌تدریج بالا می‌آید؛ به همین دلیل نوع آسیب سرما، تگرگ و علف‌کش با مرحله رشد تغییر می‌کند.
چرا ذرت این‌قدر متنوع شد؟
دگرگشنی، تنوع ژنتیکی وسیع، انتخاب انسانی برای هدف‌های غذایی و زراعی، مهاجرت ژرم‌پلاسم و در دوره جدید اصلاح هیبریدی و مولکولی باعث تنوع بسیار زیاد ذرت شده است.
۲
چگونه رقم و هیبرید جدید ذرت ساخته می‌شود؟
از لندرِیس و ژرم‌پلاسم تا لاین اینبرد، گروه هتروتیک، آزمون ترکیب‌پذیری و هیبرید تجاری.
جمع‌آوری تنوع
لندرِیس‌ها، مواد بانک ژن، لاین‌های اصلاحی، منابع مقاومت و جمعیت‌های سنتتیک وارد برنامه می‌شوند.
ساخت لاین اینبرد
خودگشنی چندنسلی یا روش دابلدهاپلوئید برای افزایش هموزیگوسیتی و تثبیت والد استفاده می‌شود.
گروه‌های هتروتیک
لاین‌ها بر اساس الگوی ترکیب‌پذیری گروه‌بندی می‌شوند تا تلاقی‌های بین گروه‌های مکمل، هتروزیس بیشتری ایجاد کند.
Testcross
لاین جدید با تستر شناخته‌شده تلاقی و توان ترکیب‌پذیری عمومی و اختصاصی آن ارزیابی می‌شود.
آزمون چندمحیطی
عملکرد، ایستایی، رطوبت برداشت، بیماری، خشکی، گرما و پایداری در محیط‌های متعدد سنجیده می‌شود.
تولید بذر
والدهای نر و ماده با ایزولاسیون و کنترل گرده کاشته می‌شوند؛ در بسیاری از سیستم‌ها تاسل ردیف ماده حذف می‌شود.
| نوع محصول ژنتیکی | ترکیب | ویژگی |
|---|---|---|
| Single-cross | لاین A × لاین B | یکنواختی و هتروزیس بالا؛ بذر والدین حساس‌تر و تولید بذر تخصصی |
| Three-way cross | (A × B) × C | سه والد؛ امکان استفاده از هیبرید ساده به‌عنوان والد ماده |
| Double-cross | (A × B) × (C × D) | چهار والد؛ در تاریخ اصلاح ذرت نقش مهمی داشته است |
| Topcross | لاین/هیبرید × OPV | یکی از والدها جمعیت گرده‌افشان آزاد است |
| OPV | جمعیت گرده‌افشان آزاد | تنوع درون‌جمعیتی بیشتر؛ امکان بذرگیری کنترل‌شده‌تر از F1 |
| Synthetic | آمیختن چند والد دارای ترکیب‌پذیری مطلوب | جمعیت پایدارتر با تنوع کنترل‌شده |
چرا بذر هیبرید برداشت‌شده را برای سال بعد نگه نمی‌دارند؟
نسل F2 حاصل از بذر مزرعه F1 تفکیک ژنتیکی می‌دهد. ارتفاع، رسیدگی، شکل بلال، مقاومت و عملکرد یکنواخت نمی‌ماند. مسئله «عقیم بودن» نیست؛ مسئله از دست رفتن ترکیب ژنتیکی مشخص F1 و هتروزیس یکنواخت است.
اصلاح مدرن چه چیزهایی اضافه کرده است؟
نشانگرهای مولکولی، انتخاب ژنومی، دابلدهاپلوئید، فنوتیپ‌برداری با سنجش‌ازدور و تحلیل داده، روند انتخاب والد و نسل را سریع‌تر کرده‌اند. در محصولات دارای مجوز، ویرایش ژن یا صفات تراریخته نیز ممکن است به برنامه افزوده شوند.
۳
انواع ذرت؛ دانه‌ای، شیرین، پاپ‌کورن، واکسی، QPM و تیپ‌های تخصصی
| تیپ | ساختمان/ژنتیک دانه | کاربرد | نکته مدیریتی |
|---|---|---|---|
| Dent / دندانه‌ای | ترکیب آندوسپرم نرم و سخت، فرورفتگی تاج | دانه، خوراک، نشاسته، سیلاژ | بخش مهم هیبریدهای مزرعه‌ای |
| Flint / سخت | آندوسپرم سخت‌تر و دانه گردتر | غذا، آسیاب، مناطق ویژه | برخی مواد بومی تحمل محیطی خوبی دارند |
| Flour / آردی | آندوسپرم عمدتاً نرم | آرد و غذای سنتی | برای آسیاب مناسب |
| Sweet / شیرین | ژن‌های قندی su، se، sh2 و ترکیب‌های آن | بلال تازه، کنسرو، انجماد | زمان برداشت و زنجیره سرد حیاتی |
| Popcorn | پوسته و آندوسپرم مناسب پف | پاپ‌کورن | رطوبت دانه برای popping مهم است |
| Waxy | آمیلوپکتین بسیار بالا | نشاسته تخصصی | خلوص گرده اهمیت دارد |
| QPM | کیفیت پروتئینی بهتر؛ لیزین و تریپتوفان بالاتر | غذا و خوراک | ژنوتیپ و کیفیت دانه همزمان انتخاب می‌شوند |
| High-oil | روغن جوانه بالاتر | خوراک/صنعت | بازار قراردادی |
| High-amylose | آمیلوز بالاتر | صنعت نشاسته | کاربرد صنعتی خاص |
| Baby corn | بلال جوان پیش از پرشدن دانه | سبزی و فرآوری | تراکم و برداشت مکرر |
| ذرت رنگی | رنگدانه‌های پوسته/آلورون | غذا، بازار تخصصی | آلودگی گرده می‌تواند خصوصیات دانه را تغییر دهد |
۴
ارقام تجاری، بومی و گروه‌های رسیدگی
نام‌های تجاری هزاران مورد و متغیرند؛ انتخاب علمی بر اساس گروه رسیدگی، تیپ ژنتیکی، هدف مصرف و سازگاری منطقه انجام می‌شود.
لندرِیس‌ها
جمعیت‌های بومی با تنوع بالا؛ منبع ژن سازگاری، رنگ، کیفیت غذایی و مقاومت.
هیبریدهای زودرس
برای فصل کوتاه، کشت دوم، مناطق سردتر یا محدودیت آب انتهای فصل مناسب‌ترند.
هیبریدهای میان‌رس
تعادل بین طول فصل و پتانسیل عملکرد؛ در بسیاری از مناطق دامنه کاربرد وسیع دارند.
هیبریدهای دیررس
پتانسیل زیست‌توده و عملکرد بالا در فصل بلند؛ نیاز به آب و حرارت تجمعی کافی.
هیبرید سیلاژی
فقط قدبلند نیست؛ سهم بلال، نشاسته، فیبر قابل‌هضم، stay-green و پنجره برداشت مهم است.
هیبرید تخصصی
شیرین، واکسی، QPM، پاپ‌کورن، رنگی یا صنعتی با نیاز بازار خاص.
نمونه‌های شناخته‌شده در برنامه‌های ایران
| نام/کد | گروه تقریبی | کاربرد و نکته |
|---|---|---|
| KSC 704 | دیررس، گروه حدود 700 | از شناخته‌شده‌ترین هیبریدهای دانه‌ای/علوفه‌ای ایران |
| KSC 703 | دیررس | در آزمون‌های مختلف ایران استفاده شده است |
| KSC 705 | دیررس | مواد اصلاحی/تجاری گروه دیررس |
| KSC 706 | دیررس | برای عملکرد دانه و علوفه در مطالعات مقایسه‌ای |
| KSC 647 | میان‌رس تا نسبتاً دیررس | در مطالعات تاریخ کاشت و عملکرد |
| KSC 400 / دهقان | متوسط‌زودرس | برای کوتاه‌تر کردن فصل نسبت به دیررس‌ها |
| KSC 260 / فجر | زودرس | برای فصل کوتاه و بعضی کشت‌های دوم |
| کارون | گرمسیری/دیررس | برای اقلیم‌های گرم در منابع ایرانی گزارش شده |
| مبین | متوسط تا دیررس | از هیبریدهای معرفی‌شده برای مناطق گرم |
FAO maturity یک شاخص نسبی رسیدگی است و به‌معنای تعداد روز ثابت نیست. دما، تاریخ کاشت، ارتفاع، عرض جغرافیایی و تنش‌ها طول واقعی فصل را تغییر می‌دهند.
۵
انواع کشت و هدف تولید
دانه‌ای
تمرکز بر تعداد دانه، وزن هزار دانه، سلامت ساقه، رطوبت برداشت و کاهش شکستگی.
علوفه‌ای/سیلاژی
ماده خشک قابل هضم، سهم بلال، نشاسته، فیبر قابل‌هضم و تخمیر.
بلال تازه
کیفیت حسی، یکنواختی بلال، لطافت و سرعت رسیدن به بازار.
ذرت شیرین
برداشت مرحله شیری و زنجیره سرد؛ قند به‌سرعت به نشاسته تبدیل می‌شود.
Baby corn
برداشت پیش از لقاح و پرشدن دانه؛ تراکم و دفعات برداشت مهم‌اند.
بذری
ایزولاسیون، همزمانی نر و ماده، خلوص ژنتیکی و کنترل گرده.
۶
اقلیم، خاک، آب و انتخاب زمین
پیوند داخلی مرتبط: در خاک‌های کم‌ماده‌آلی یا با ساختمان ضعیف، آشنایی با کود هیومیک اسید و فولویک اسید شاور می‌تواند برای طراحی برنامه مدیریت ریشه و خاک مفید باشد؛ انتخاب نهایی باید بر پایه آزمون خاک انجام شود.
| عامل | وضعیت مطلوب | خطر اصلی | مدیریت |
|---|---|---|---|
| دمای خاک کاشت | خاک رو به گرم‌شدن؛ معمولاً حداقل حدود 10°C | سبزشدن کند و بیماری گیاهچه | تاریخ مناسب و بذر سالم |
| دما | فصل گرم و نور کافی | گرمای شدید در گرده‌افشانی یا سرمای اول فصل | انتخاب رسیدگی و تاریخ کاشت |
| خاک | عمیق، حاصلخیز و زهکش‌دار | فشردگی و غرقاب | اصلاح پروفیل و زهکش |
| pH | تقریباً 5.8 تا 7.2 برای بسیاری از خاک‌ها | قفل‌شدن ریزمغذی‌ها یا سمیت Al/Mn در اسیدی | آزمون خاک و اصلاح حساب‌شده |
| شوری | پایین تا متوسط | کاهش جوانه‌زنی و جذب آب | کیفیت آب، زهکش و آبشویی |
| آب | تأمین یکنواخت، مخصوصاً VT تا R2 | کاهش تلقیح و سقط دانه | ET، رطوبت خاک و اولویت‌بندی مراحل حساس |
۷
آماده‌سازی زمین؛ از نمونه‌برداری تا بستر بذر
در مرحله آماده‌سازی زمین و استقرار ریشه، اگر محدودیت اصلی خاک و توسعه ریشه باشد می‌توان مشخصات کود ریشه‌زا شاور را نیز در کنار اصلاح فیزیکی خاک و مدیریت آبیاری بررسی کرد.
- نقشه مشکلات: نقاط شور، ماندابی، متراکم، کم‌عمق و سابقه علف هرز مقاوم ثبت شوند.
- آزمون خاک: pH، EC، ماده آلی، N، P، K، Zn و عناصر مسئله‌دار منطقه.
- تناوب: شکستن چرخه بیماری و آفات خاکزی و کاهش فشار علف هرز.
- مدیریت بقایا: حفظ پوشش خاک در سیستم حفاظتی و آماده‌سازی نوار کاشت.
- زیرشکنی هدفمند: فقط در صورت اثبات لایه سخت؛ زیرشکنی بی‌دلیل هزینه و رطوبت را تلف می‌کند.
- تسطیح و زهکش: برای آبیاری سطحی و جلوگیری از غرقاب لکه‌ای.
- بستر بذر: یکنواخت و نسبتاً سفت، نه کلوخه‌ای و نه پودر شده.
خاک‌ورزی حفاظتی و No-till: در صورت وجود بذرکار مناسب، مدیریت بقایا و برنامه علف هرز، می‌تواند فرسایش و تبخیر را کاهش دهد؛ اما مدیریت دمای خاک و آفات/بیماری‌های بقایامحور باید دقیق باشد.
۸
کاشت؛ بذر، تاریخ، عمق، تراکم و آرایش بوته
تاریخ کاشت
پس از گرم‌شدن پایدار خاک و عبور از خطر سرمای جدی؛ در کشت دوم، بلوغ پیش از سرمای پاییز ملاک است.
عمق
اغلب حدود 4 تا 6 سانتی‌متر؛ در خاک خشک‌تر کمی عمیق‌تر و در خاک سرد/سنگین کم‌عمق‌تر.
تراکم دانه‌ای
بسته به آب و هیبرید، غالباً حدود 65 تا 85 هزار بوته نهایی در هکتار در کشت آبی پرنهاده.
تراکم سیلاژی
در بسیاری از سامانه‌ها 5 تا 15 درصد بالاتر از دانه‌ای، اما باید با توان هیبرید و آب هماهنگ شود.
کنترل کیفیت کاشت
- فاصله بوته‌ها یکنواخت باشد.
- دو قلو و Skip ثبت شود.
- عمق واقعی در چند نقطه اندازه‌گیری شود.
- تماس بذر با خاک کافی باشد.
- سرعت بذرکار از حدی که Singulation را خراب کند بیشتر نشود.
- جمعیت 7 تا 10 روز پس از سبزشدن شمارش شود.
- اختلاف زمانی سبزشدن بیش از چند روز جدی گرفته شود.
- درزهای خاک و Crusting پس از باران بررسی شود.
۹
مراحل رشد ذرت؛ VE تا R6
VEخروج گیاهچه؛ حساس به پوسته خاک، سرما و بیماری بذرزاد
V1–V3نقطه رشد پایین؛ ریشه اولیه و گره‌ای در حال توسعه
V4–V6شروع رشد سریع‌تر؛ علف هرز و تغذیه بحرانی
V7–V10افزایش شدید سطح برگ و مصرف آب/N
V11–V14تعیین اجزای عملکرد و رشد سریع ساقه
VTتاسل کامل و شروع گرده‌ریزی
R1Silking؛ حساس‌ترین پنجره آب و گرما
R2Blister؛ دانه‌های سفید و پرآب
R3Milk؛ تجمع نشاسته و ماده خشک
R4Dough؛ خمیری شدن محتوی دانه
R5Dent؛ خط شیر و پرشدن نهایی
R6بلوغ فیزیولوژیک و Black layer
۱۰
آبیاری؛ مدیریت آب بر اساس مرحله رشد
| مرحله | ریسک کم‌آبی | پیامد |
|---|---|---|
| VE–V5 | متوسط | استقرار ضعیف و محدود شدن ریشه |
| V6–V12 | رو به افزایش | کاهش سطح برگ و زیست‌توده |
| V13–VT | زیاد | کوچک شدن بلال و تأخیر ابریشم |
| VT–R1 | بسیار زیاد | اختلال گرده‌افشانی، افزایش ASI و کاهش تعداد دانه |
| R2–R4 | زیاد | سقط دانه و کاهش وزن دانه |
| R5 | متوسط | کاهش وزن نهایی دانه در تنش شدید |
زمان و حجم آبیاری باید با تبخیر-تعرق، ظرفیت نگهداری خاک، عمق ریشه و یکنواختی سیستم تنظیم شود. آبیاری صرفاً بر اساس تقویم ثابت، خصوصاً در خاک سبک یا موج گرما، می‌تواند خطا ایجاد کند.
۱۱
تغذیه ذرت؛ از آزمایش خاک تا برنامه مرحله‌ای
ذرت پرمحصول به نیتروژن، پتاسیم و آب زیادی نیاز دارد، اما «کود بیشتر» الزاماً عملکرد بیشتر نیست. زمان، محل و نسبت عناصر باید با ظرفیت خاک و ریشه هماهنگ باشد.
برای تکمیل برنامه تغذیه ذرت، صفحات کود پتاسیم شاور، کود بور شاور و کود جلبک دریایی شاور اطلاعات تکمیلی ترکیب و کاربرد را ارائه می‌کنند؛ مصرف هرکدام باید با آزمون خاک/برگ و مرحله رشد تطبیق داده شود.
| مرحله | هدف تغذیه | نکته کلیدی |
|---|---|---|
| پیش‌کاشت | اصلاح P/K و ریزمغذی بر اساس آزمون | از مصرف کورکورانه P و Zn پرهیز شود |
| Starter | استقرار در خاک سرد یا P کم | نمک کود نزدیک بذر کنترل شود |
| V4–V8 | تأمین بخش مهم N و S | Side-dress یا کودآبیاری برای کاهش تلفات |
| V8–VT | حفظ رشد سریع و K کافی | ریشه و رطوبت تعیین‌کننده جذب‌اند |
| R1–R3 | حفظ فتوسنتز و پرشدن دانه | N دیرهنگام فقط در کمبود واقعی و سامانه مناسب |
آزمون برگ: برای تفسیر حرفه‌ای باید اندام نمونه‌برداری و مرحله رشد ثابت باشد. مقایسه یک برگ تصادفی با جدول آزمایشگاهی بدون توجه به مرحله می‌تواند گمراه‌کننده باشد.
۱۲
اطلس کمبود عناصر غذایی ذرت
تشخیص بر اساس سن برگ، الگوی کلروز/نکروز، ریشه، آزمون خاک و در صورت امکان آنالیز بافت انجام می‌شود.
در تشخیص کمبودها، اصلاح یک عنصر بدون بررسی تعادل عناصر می‌تواند علامت را تشدید کند. برای نمونه، در کمبود تأییدشده بور می‌توان مشخصات بور شاور و در کمبود پتاسیم مشخصات کود پتاسیم شاور را به‌عنوان بخشی از برنامه تغذیه بررسی کرد.
عکس واقعینشانه کلیدیاقدام اولیه
N
Pکمبود فسفر در ذرت
نشانه کلیدی: بوته کوتاه، سبز تیره و گاهی ارغوانی؛ در خاک سرد و ریشه محدود تشدید می‌شود.
اقدام کاربردی: P قابل‌جذب، دمای خاک، pH و سلامت ریشه بررسی شود.
Kکمبود پتاسیم در ذرت
نشانه کلیدی: زردی و نکروز از حاشیه برگ‌های پیر؛ ساقه ضعیف‌تر و حساسیت بیشتر به خشکی/خوابیدگی.
اقدام کاربردی: آزمون K و نسبت K/Mg/Ca، رطوبت و فشردگی خاک بررسی شود.
Mgکمبود منیزیم در ذرت
نشانه کلیدی: کلروز بین‌رگبرگی برگ‌های پیر که می‌تواند به نوارهای زرد و نکروز برسد.
اقدام کاربردی: Mg خاک و رقابت K/Ca بررسی و در خاک اسیدی اصلاح pH ارزیابی شود.
Sکمبود گوگرد در ذرت
نشانه کلیدی: زردی نسبتاً یکنواخت؛ اغلب روی برگ‌های جوان‌تر واضح‌تر از N.
اقدام کاربردی: خاک سبک، ماده آلی، بارندگی و منبع S بررسی شود.
Znکمبود روی در ذرت
نشانه کلیدی: نوارهای سفید تا زرد در دو سوی رگبرگ میانی برگ جوان؛ میان‌گره‌ها کوتاه.
اقدام کاربردی: pH، P بالا و Zn قابل‌جذب بررسی؛ مصرف موضعی/خاکی بر اساس آزمون.
Feکمبود آهن در ذرت
نشانه کلیدی: کلروز بین‌رگبرگی برگ جوان؛ رگبرگ‌ها سبزتر می‌مانند.
اقدام کاربردی: pH بالا، بی‌کربنات، زهکش و سلامت ریشه بررسی شود.
Moکمبود مولیبدن در ذرت
نشانه کلیدی: در خاک‌های اسیدی ممکن است گیاهچه کم‌رشد و زرد شود و متابولیسم نیترات مختل گردد.
اقدام کاربردی: pH و Mo خاک/بذر بررسی؛ آهک‌دهی و منبع Mo فقط بر اساس تشخیص.
کمبود کلسیم
به‌دلیل تحرک کم Ca، علائم بیشتر در بافت‌های جوان و ریشه دیده می‌شود. در مزرعه ذرت، کمبود واقعی Ca نسبت به مشکلات pH، شوری و ریشه کمتر رایج است. ابتدا خاک و ریشه بررسی شود.
کمبود منگنز
کلروز بین‌رگبرگی برگ جوان‌تر ممکن است ایجاد شود. pH بالا، خاک آهکی یا شرایط اکسیدکننده می‌تواند دسترسی Mn را محدود کند.
کمبود بور
می‌تواند رشد مریستم و تشکیل اندام زایشی را مختل کند، اما ذرت نسبت به برخی محصولات بورخواه نیاز کمتری دارد و فاصله کمبود تا سمیت می‌تواند محدود باشد.
کمبود مس
در خاک‌های آلی یا بسیار سبک ممکن است کمبود دیده شود؛ برگ جوان می‌تواند پژمرده/پیچیده شود و گرده‌ریزی ضعیف گردد. تأیید آزمایشگاهی مهم است.
۱۳
مسمومیت، شوری و عدم تعادل عناصر
خاک اسیدیسمیت آلومینیوم در ذرت
نشانه کلیدی: ریشه‌ها کوتاه، ضخیم و کم‌انشعاب؛ بوته دچار کمبودهای ثانویه و خشکی کاذب می‌شود.
اگر مشکل اصلی مزرعه شوری باشد، قبل از هر برنامه تغذیه‌ای باید EC آب و خاک، زهکش و الگوی تجمع نمک بررسی شود. صفحه محصول مدیریت شوری شاور نیز برای آشنایی با گزینه مکمل این برنامه در دسترس است.
اقدام کاربردی: اسیدیته و اشباع Al اندازه‌گیری؛ آهک‌دهی و اصلاح ریشه بر اساس آزمون.
pH پاییناسیدیته شدید خاک
نشانه کلیدی: کاهش رشد، کمبود P/Mg/Mo و افزایش خطر سمیت Al/Mn.
اقدام کاربردی: آزمون pH و بافر؛ آهک با دوز محاسبه‌شده، نه تخمینی.
عدم تعادلکمبود/عدم تعادل مولیبدن و جوانه‌زنی زودرس
نشانه کلیدی: در خاک‌های بسیار اسیدی و Mo پایین، اختلال متابولیسم نیترات می‌تواند با مشکلات دانه همراه شود.
اقدام کاربردی: pH، Mo و وضعیت تغذیه بررسی؛ علت ژنتیکی/آب‌وهوایی نیز رد شود.
شوریشوری و EC بالا
نشانه کلیدی: سبزشدن ضعیف، نوک‌سوزی، کوتولگی و رول‌شدن برگ؛ معمولاً لکه‌ای با الگوی خاک.
اقدام کاربردی: EC خاک و آب، SAR، زهکش و یکنواختی آبیاری بررسی؛ برنامه آبشویی حساب‌شده.
B بالاسمیت بور
نشانه کلیدی: سوختگی نوک و حاشیه برگ‌های پیر و پیشروی نکروز؛ در آب/خاک پر-B مهم‌تر.
اقدام کاربردی: آنالیز آب و برگ؛ حذف منبع B و مدیریت آبشویی در صورت امکان.
Mn بالاسمیت منگنز
نشانه کلیدی: لکه‌های ریز قهوه‌ای/سیاه و کلروز در خاک اسیدی؛ ممکن است همراه کمبود Fe/Mg باشد.
اقدام کاربردی: pH و Mn قابل‌جذب بررسی؛ اصلاح اسیدیته و زهکش.
ازت زیاد
رشد رویشی پررنگ و آبدار، تأخیر رسیدگی، خوابیدگی و حساسیت بیشتر به برخی بیماری‌ها ممکن است دیده شود. تفسیر باید با تراکم، آب و هیبرید انجام شود.
پتاسیم خیلی زیاد
ممکن است جذب Mg و Ca را تحت فشار قرار دهد. تعادل کاتیونی از یک عدد K تنها مهم‌تر است.
۱۴
اطلس تنش‌های غیرزنده و اختلالات بلال
خشکیتنش خشکی در ذرت
نشانه کلیدی: رول‌شدن برگ، سبز خاکستری، کوتولگی؛ در VT–R1 خروج ابریشم عقب می‌افتد.
در دوره‌های تنش گرما، خشکی یا بازیابی پس از تنش، ابتدا عامل اصلی باید اصلاح شود؛ سپس می‌توان در صورت نیاز از اطلاعات آنتی‌استرس شاور و آمینو اسید شاور برای طراحی برنامه مکمل استفاده کرد.
اقدام کاربردی: رطوبت عمق ریشه و یکنواختی آبیاری بررسی؛ مرحله زایشی در اولویت آب.
غرقابغرقاب و کمبود اکسیژن ریشه
نشانه کلیدی: زردی، رشد کند، ریشه قهوه‌ای و کمبود کاذب N؛ در گرما آسیب سریع‌تر.
اقدام کاربردی: زهکش و خروج آب؛ پس از بازیابی ریشه درباره N تصمیم گرفته شود.
ایستاییخوابیدگی ریشه‌ای
نشانه کلیدی: بوته از ریشه می‌خوابد و گاهی دوباره رو به بالا رشد کرده شکل گردن غازی می‌سازد.
اقدام کاربردی: ریشه‌خوار، فشردگی، باد و اشباع خاک بررسی شود.
بادشکستگی سبز ساقه (Green snap)
نشانه کلیدی: ساقه در رشد سریع نزدیک گره می‌شکند؛ معمولاً پس از باد شدید.
اقدام کاربردی: مرحله رشد، تراکم، هیبرید و N بررسی؛ بوته شکسته بازیابی نمی‌شود.
R1گرده‌افشانی ناقص
نشانه کلیدی: ردیف‌های نامنظم دانه یا بخش‌های خالی بلال؛ ابریشم ممکن است دیر خارج شده باشد.
اقدام کاربردی: آب و گرما در VT–R1، گرده‌ریزی و آسیب حشره به ابریشم بررسی شود.
بلالTip-back و سقط دانه انتهای بلال
نشانه کلیدی: دانه‌ها ابتدا تشکیل می‌شوند اما انتهای بلال در R2–R3 سقط می‌شود.
اقدام کاربردی: کم‌آبی، تراکم، سایه، N و بیماری برگ پس از R1 بررسی شود.
سمسوزیآسیب علف‌کش
نشانه کلیدی: پیچش، سفیدشدگی، زردی، کوتولگی یا شکنندگی بسته به ماده مؤثره.
اقدام کاربردی: نام علف‌کش، زمان، اختلاط، دما و الگوی بادبردگی ثبت شود.
سرماسرما و بنفش‌شدن گیاهچه
نشانه کلیدی: رشد کند و بنفش/ارغوانی شدن در خاک سرد؛ ممکن است کمبود P را تقلید کند.
اقدام کاربردی: دمای خاک و ریشه بررسی؛ از کوددهی عجولانه بدون آزمون پرهیز شود.
تگرگ و برگ‌زدایی
اثر تگرگ به مرحله رشد، درصد سطح برگ از دست‌رفته، شکستگی ساقه و آسیب نقطه رشد بستگی دارد. بعد از VT، از دست رفتن برگ نزدیک بلال اثر بیشتری بر پرشدن دانه دارد.
Barrenness یا بدون بلال شدن بوته
تراکم بیش‌ازحد، خشکی/گرما، سایه، کمبود شدید N و ژنتیک می‌توانند تشکیل بلال را کاهش دهند.
Silk balling
ابریشم زیر پوشش بلال در هم می‌پیچد و خروج ناقص می‌شود؛ می‌تواند تلقیح را مختل کند.
Vivipary / جوانه‌زنی دانه روی بلال
بارندگی و رطوبت طولانی نزدیک رسیدگی، شکستن خواب بذر و برخی عدم تعادل‌های فیزیولوژیک می‌توانند باعث جوانه‌زنی پیش از برداشت شوند.
۱۵
اطلس علف‌های هرز مهم ذرت
پنجره رقابت ابتدای فصل مهم است؛ هدف برنامه فقط خشک‌کردن علف هرز نیست، بلکه جلوگیری از رقابت و بذر‌دهی است.
پهن‌برگ یکسالهسلمهتره | Chenopodium album
نشانه کلیدی: برگ‌های جوان آردآلود و سبز خاکستری؛ بذر فراوان.
اقدام کاربردی: کنترل زودهنگام؛ آترازین/مزوتریون یا گزینه‌های ثبت‌شده بسته به مقاومت و مرحله.
پهن‌برگ یکسالهتاجخروس وحشی | Amaranthus spp.
نشانه کلیدی: رشد سریع و بذر زیاد؛ برخی جمعیت‌ها مقاومت چندگانه دارند.
اقدام کاربردی: پیش‌رویشی قوی + پس‌رویشی در بوته کوچک؛ جلوگیری از بذر‌دهی.
باریکبرگدمروباهی سبز | Setaria viridis
نشانه کلیدی: خوشه استوانه‌ای برس‌مانند؛ در تراکم بالا مصرف N و آب را بالا می‌برد.
اقدام کاربردی: علف‌کش پیش‌رویشی خانواده کلرواستامید یا نیکوسولفورون طبق ثبت.
باریکبرگسوروف | Echinochloa crus-galli
نشانه کلیدی: بدون لیگول غشایی مشخص و رشد سریع در خاک مرطوب.
اقدام کاربردی: کنترل زودهنگام و جلوگیری از بذر‌دهی؛ انتخاب علف‌کش بر اساس مرحله.
چندسالهقیاق | Sorghum halepense
نشانه کلیدی: ریزوم‌دار، لکه‌ای و مقاوم؛ با شخم می‌تواند پخش شود.
اقدام کاربردی: مدیریت چندساله؛ نیکوسولفورون/ریم‌سولفورون در ذرت متحمل طبق ثبت.
چندسالهپیچک صحرایی | Convolvulus arvensis
نشانه کلیدی: ساقه پیچنده و ریشه عمیق ذخیره‌ای.
اقدام کاربردی: کاهش ذخیره ریشه در چند نوبت؛ علف‌کش سیستمیک مناسب در زمان فعال بودن.
چندسالهاویارسلام ارغوانی | Cyperus rotundus
نشانه کلیدی: ساقه سه‌گوش و شبکه غده زیرزمینی.
اقدام کاربردی: مدیریت تکراری؛ جلوگیری از انتقال غده با خاک و ادوات.
پهن‌برگ سمیتاتوره | Datura stramonium
نشانه کلیدی: برگ پهن بدبو و میوه خاردار؛ آلودگی بذر محصول خطرناک است.
اقدام کاربردی: کنترل پیش از بذر‌دهی و پاکی محصول برداشت‌شده.
پهنبرگخارخسک/زانتیم | Xanthium strumarium
نشانه کلیدی: بوته درشت و میوه خاردار؛ رقابت شدید در حاشیه و نقاط مرطوب.
اقدام کاربردی: کنترل زودهنگام و حذف بوته فراری پیش از بذر.
باریکبرگمرغ | Eleusine indica
نشانه کلیدی: پنجه‌ای، فشرده و مقاوم به تردد؛ در برخی مناطق مقاومت علف‌کش دارد.
اقدام کاربردی: تلفیق پیش‌رویشی، رقابت محصول و چرخش مواد مؤثره.
گزینه‌های شیمیایی رایج در برنامه ذرت: آترازین، S-metolachlor، acetochlor، dimethenamid-P، pendimethalin، mesotrione، tembotrione، topramezone، nicosulfuron و rimsulfuron بسته به گونه علف هرز، مرحله و ثبت منطقه. Glyphosate یا glufosinate فقط در هیبرید دارای صفت تحمل متناظر و در صورت مجاز بودن کاربرد قابل بررسی است.
انتخاب علف‌کش باید با برچسب ثبت‌شده، بافت خاک، ماده آلی، محصول بعدی و سابقه مقاومت مزرعه تطبیق داده شود.
۱۶
اطلس آفات ذرت؛ از بذر و ریشه تا قیف و بلال
لارو قیفخوارکرم برگخوار پاییزه | Spodoptera frugiperda
نشانه کلیدی: پنجره‌ای شدن برگ، فضولات زیاد در قیف و سوراخ‌های ردیفی.
اقدام کاربردی: پایش زودهنگام؛ Bt برای لارو کوچک؛ در فشار بالا chlorantraniliprole، emamectin benzoate، spinetoram یا spinosad طبق ثبت.
ساقهخوارساقهخوار ذرت | Ostrinia spp.
نشانه کلیدی: سوراخ ساقه، فضولات و تونل؛ شکستگی و افت انتقال مواد.
اقدام کاربردی: هدف‌گیری تخم/لارو جوان پیش از ورود به ساقه؛ Bt یا مواد مؤثره ثبت‌شده مناسب لارو جوان.
گیاهچهکرم طوقه‌بر سیاه | Agrotis ipsilon
نشانه کلیدی: قطع گیاهچه نزدیک سطح خاک؛ لارو شب‌فعال زیر کلوخه.
اقدام کاربردی: پایش عصر/شب و علف هرز پیش‌کاشت؛ طعمه یا حشره‌کش ثبت‌شده در کانون شدید.
خاکزیکرم مفتولی | Agriotes spp.
نشانه کلیدی: بذر خورده، گیاهچه پژمرده و ریشه سوراخ‌شده.
اقدام کاربردی: سابقه مزرعه و تله طعمه پیش از کاشت؛ مدیریت قبل از کاشت مؤثرتر است.
مکندهشته برگ ذرت | Rhopalosiphum maidis
نشانه کلیدی: کلنی آبی-سبز روی قیف و تاسل، عسلک و کاهش کیفیت گرده.
اقدام کاربردی: حفظ دشمنان طبیعی؛ در فشار اقتصادی flonicamid یا شته‌کش اختصاصی ثبت‌شده.
ریشهخوارکرم ریشه غربی ذرت | Diabrotica virgifera
نشانه کلیدی: هرس ریشه، خوابیدگی و گردن‌غازی؛ بالغ روی ابریشم/گرده.
اقدام کاربردی: تناوب، پایش بالغ، بذر/خاک‌کاربرد ثبت‌شده و مدیریت مقاومت.
بلالکرم بلال | Helicoverpa zea/armigera
نشانه کلیدی: تغذیه از ابریشم و نوک بلال؛ راه ورود پوسیدگی‌های ثانویه.
اقدام کاربردی: پایش تخم و ابریشم؛ زمان‌بندی حشره‌کش قبل از ورود لارو به بلال.
کنهکنه تارتن
نشانه کلیدی: لکه‌های روشن ریز، برنزه‌شدن و تار در پشت برگ؛ در گرما و خشکی تشدید.
اقدام کاربردی: حفظ شکارگرها؛ در نیاز، abamectin/bifenazate/etoxazole طبق ثبت و مرحله.
برگخوارکرم ارتشی | Mythimna spp.
نشانه کلیدی: جویدگی حاشیه و برگ‌زدایی؛ لاروها در تراکم بالا جابه‌جا می‌شوند.
اقدام کاربردی: پایش حاشیه و زیر بقایا؛ Bt یا لاروکش مناسب برای لارو کوچک.
جوندهملخها
نشانه کلیدی: جویدگی برگ و گاهی بلال در سال‌های طغیان.
اقدام کاربردی: مدیریت کانون‌ها در سنین پایین؛ هماهنگی منطقه‌ای مهم است.
مهرهدارپرندگان
نشانه کلیدی: کندن گیاهچه یا تغذیه از بلال و دانه نزدیک رسیدگی.
اقدام کاربردی: کاهش جاذبه، مدیریت حاشیه و روش‌های بازدارنده قانونی/غیرکشنده.
نماتدهای ذرت
گونه‌های lesion، stunt، needle و root-knot در برخی خاک‌ها به ریشه آسیب می‌زنند. علائم عمومی و لکه‌ای است؛ تشخیص به نمونه‌برداری خاک/ریشه نیاز دارد.
مدیریت: تناوب، مقاومت/تحمل ژنتیکی در صورت وجود و نماتدکش ثبت‌شده فقط بر پایه آزمایش.
تریپس و زنجرک‌ها
معمولاً آفات درجه دو هستند اما در شرایط خشک یا به‌عنوان ناقل برخی ویروس‌ها می‌توانند اهمیت پیدا کنند. نوع ناقل و بیماری منطقه تعیین‌کننده تصمیم است.
هر توصیه شیمیایی باید با برچسب ثبت‌شده، دوره کارنس، مرحله رشد، وضعیت گرده‌افشان‌ها و سابقه مقاومت مزرعه تطبیق داده شود.
۱۷
اطلس بیماری‌های ذرت؛ برگ، ریشه، ساقه، بلال و ویروس‌ها
قارچیبلایت شمالی برگ ذرت | Northern corn leaf blight
نشانه کلیدی: لکه‌های طویل قایقی/سیگاری خاکستری-سبز که نکروزه می‌شوند.
اقدام کاربردی: هیبرید مقاوم و مدیریت بقایا؛ در فشار بالا قارچ‌کش تری‌آزول/استروبیلورین/SDHI ثبت‌شده بر اساس زمان آلودگی.
قارچیلکه خاکستری برگ | Gray leaf spot
نشانه کلیدی: لکه‌های مستطیلی محدود به رگبرگ‌ها؛ در رطوبت بالا توسعه می‌یابد.
اقدام کاربردی: تناوب، بقایا و هیبرید مقاوم؛ قارچ‌کش در مزرعه پرریسک نزدیک VT–R1 طبق پیش‌آگاهی.
قارچیبلایت جنوبی برگ | Southern leaf blight
نشانه کلیدی: لکه‌های بیضی تا کشیده قهوه‌ای/خاکستری؛ در گرما و رطوبت بیشتر.
اقدام کاربردی: مقاومت ژنتیکی و بقایا؛ قارچ‌کش فقط در فشار اقتصادی و ثبت‌شده.
قارچیزنگ معمولی ذرت | Common rust
نشانه کلیدی: پستول‌های دارچینی روی دو سطح برگ، اغلب پراکنده.
اقدام کاربردی: هیبرید مقاوم؛ قارچ‌کش در ارقام حساس و آلودگی زودهنگام شدید.
قارچیزنگ جنوبی ذرت | Southern rust
نشانه کلیدی: پستول‌های نارنجی روشن‌تر و متراکم‌تر، بیشتر سطح بالایی برگ.
اقدام کاربردی: پایش سریع؛ در فشار شدید قارچ‌کش مؤثر و ثبت‌شده زودتر از افت سطح برگ.
قارچیسیاهک معمولی | Common smut
نشانه کلیدی: گال‌های سفید/نقره‌ای که سپس سیاه و پر از اسپور می‌شوند.
اقدام کاربردی: هیبرید متحمل و کاهش زخم؛ قارچ‌کش برگی گال موجود را درمان نمی‌کند.
اومیستسفیدک داخلی ذرت | Downy mildew
نشانه کلیدی: نوارهای روشن سیستمیک و گاهی بدشکلی تاسل؛ در مناطق گرم و مرطوب مهم.
اقدام کاربردی: بذر سالم، رقم مقاوم و ضدعفونی بذر با ماده ثبت‌شده در مناطق آلوده.
قارچیآنتراکنوز ساقه | Anthracnose stalk rot
نشانه کلیدی: لکه‌های سیاه براق روی ساقه و ضعف/شکستگی نزدیک رسیدگی.
اقدام کاربردی: تناوب، مقاومت و مدیریت تنش؛ برداشت زودتر مزارع در خطر خوابیدگی.
بلالپوسیدگی گیبرلایی بلال | Gibberella ear rot
نشانه کلیدی: کپک صورتی/قرمز از نوک بلال و خطر DON/زیرالنون.
اقدام کاربردی: هیبرید سالم، کنترل آسیب بلال و برداشت/خشک‌کردن سریع؛ محصول مشکوک آزمایش شود.
بلالپوسیدگی فوزاریومی بلال | Fusarium ear rot
نشانه کلیدی: کپک سفید تا صورتی پراکنده روی دانه‌های آسیب‌دیده؛ خطر فومونیزین.
اقدام کاربردی: کنترل کرم بلال، کاهش تنش و خشک‌کردن؛ سم روی بلال آلوده جای آزمون توکسین نیست.
قارچیTar spot
نشانه کلیدی: نقاط سیاه براق و برجسته شبیه قطره قیر که پاک نمی‌شوند.
اقدام کاربردی: پایش منطقه‌ای، هیبرید مقاوم و قارچ‌کش ثبت‌شده در مناطق دارای بیماری.
ویروسیMaize dwarf mosaic virus
نشانه کلیدی: موزاییک و نوار زرد همراه کوتولگی؛ ناقل شته و میزبان‌های گندمی.
اقدام کاربردی: کنترل علف هرز میزبان و ناقل؛ درمان مستقیم ویروس داخل گیاه وجود ندارد.
ویروسیMaize streak virus
نشانه کلیدی: خطوط باریک زرد/سفید در امتداد رگبرگ و کوتولگی؛ توسط زنجرک‌ها منتقل می‌شود.
اقدام کاربردی: رقم مقاوم و مدیریت ناقل/میزبان؛ اهمیت وابسته به منطقه جغرافیایی.
قارچیسیاهک سر | Head smut
نشانه کلیدی: تاسل یا بلال با توده سیاه اسپور جایگزین می‌شود.
اقدام کاربردی: رقم مقاوم و تیمار بذر/خاک ثبت‌شده در مناطق آلوده.
بلالپوسیدگی آسپرژیلوسی بلال
نشانه کلیدی: کپک زیتونی/سبز به‌ویژه در خشکی و گرما؛ خطر آفلاتوکسین.
اقدام کاربردی: کاهش تنش و آسیب حشره، برداشت سریع و خشک‌کردن؛ بار مشکوک حتماً آزمایش شود.
بلالپوسیدگی دیپلودیا بلال
نشانه کلیدی: کپک سفید متراکم از قاعده بلال، دانه‌های چسبیده و سبک.
اقدام کاربردی: تناوب و تجزیه بقایا؛ برداشت به‌موقع و خشک‌کردن.
ساقهپوسیدگی ذغالی ساقه | Charcoal rot
نشانه کلیدی: مغز ساقه خاکستری و پر از میکروسکلروت؛ در خشکی و گرما تشدید.
اقدام کاربردی: کاهش تنش، تعادل جمعیت و تغذیه؛ مقاومت نسبی هیبرید.
باکتریاییپوسیدگی باکتریایی ساقه
نشانه کلیدی: بافت آبسوخته نرم و گاهی بدبو؛ شکستگی سریع.
اقدام کاربردی: کاهش زخم/غرقاب؛ قارچ‌کش مؤثر نیست، مدیریت بر پایه پیشگیری.
قارچیPhysoderma brown spot
نشانه کلیدی: لکه‌های زرد تا قهوه‌ای نواری روی برگ/غلاف و گاهی پوسیدگی گره.
اقدام کاربردی: مدیریت بقایا و رطوبت؛ قارچ‌کش فقط در شرایط پرریسک و ثبت‌شده.
قارچیEyespot
نشانه کلیدی: لکه‌های کوچک گرد با مرکز کرم و هاله تیره/زرد.
اقدام کاربردی: هیبرید مقاوم و بقایا؛ تصمیم قارچ‌کش بر اساس شدت و مرحله.
پوسیدگی ریشه و گیاهچه
Pythium، Fusarium و Rhizoctonia می‌توانند پوسیدگی بذر، ریشه و گیاهچه ایجاد کنند. خاک سرد/خیس، عمق زیاد و بذر ضعیف خطر را بالا می‌برد. تیمار بذر باید بر اساس عوامل غالب منطقه و ثبت محصول انتخاب شود.
Stewart’s bacterial wilt
در برخی مناطق جهان با باکتری Pantoea stewartii و سوسک‌های flea beetle مرتبط است. مدیریت بر پایه مقاومت و کنترل ناقل در مناطق اندمیک است.
Ear rot و قارچ‌کش
پوسیدگی‌های بلال غالباً پس از آسیب حشره، خشکی یا رطوبت بالا توسعه می‌یابند. قارچ‌کش برگی به‌تنهایی تضمین‌کننده کنترل توکسین نیست؛ مدیریت زراعی، هیبرید، حشره و زمان برداشت تعیین‌کننده‌اند.
در انتخاب قارچ‌کش، ماده مؤثره‌هایی مانند azoxystrobin، pyraclostrobin، prothioconazole، tebuconazole، propiconazole و fluxapyroxad فقط در بیماری و مرحله‌ای که ثبت دارند قابل بررسی‌اند. تشخیص عامل و زمان مصرف از نام تجاری مهم‌تر است.
۱۸
برنامه IPM ذرت؛ تصمیم‌گیری مرحله‌ای
- پیش از کاشت: سابقه آفات خاکزی، نماتد، بیماری بذرزاد و علف هرز مقاوم ثبت شود.
- VE–V4: شمارش بوته، طوقه‌بر، مفتولی و علف هرز بررسی شود.
- V5–V10: قیف برای FAW، شته و لکه‌های اولیه بیماری پایش شود.
- V11–VT: سطح برگ، زنگ، NCLB/GLS و جمعیت لاروها بررسی شود.
- VT–R2: ابریشم، کرم بلال، گرده‌افشانی و بیماری‌های برگ در اولویت است.
- R3–R6: سلامت ساقه، پوسیدگی بلال و خطر مایکوتوکسین پایش شود.
- برداشت: قطعات دارای پوسیدگی ساقه یا بلال زودتر برداشت و جداگانه مدیریت شوند.
اصل مقاومت: تکرار یک ماده مؤثره یا یک شیوه اثر، جمعیت مقاوم را انتخاب می‌کند. چرخش واقعی باید بر اساس شیوه اثر و نسل آفت/پاتوژن انجام شود، نه صرفاً تغییر نام تجاری.
۱۹
ذرت علوفه‌ای و سیلاژ؛ از بذر تا باز کردن سیلو
انتخاب هیبرید
عملکرد ماده خشک، درصد بلال، نشاسته، NDF و قابلیت هضم NDF، stay-green، سلامت ساقه و پنجره برداشت با هم دیده شوند. هیبرید بسیار دیررس اگر پیش از یخبندان به ماده خشک مناسب نرسد، مزیت خود را از دست می‌دهد.
برای ذرت علوفه‌ای، تغذیه بیش‌ازحد نیتروژن یا کمبود پتاسیم می‌تواند بر استحکام ساقه و کیفیت سیلاژ اثر بگذارد؛ در برنامه‌های تغذیه‌ای مرحله‌ای می‌توان مشخصات پتاسیم شاور را در کنار نتایج آزمون خاک و بافت بررسی کرد.
زمان برداشت
ماده خشک کل بوته اندازه‌گیری شود. برای بسیاری از سیلوهای افقی، حدود 32 تا 38٪ ماده خشک محدوده رایج ارزیابی است، اما نوع سیلو و دستگاه تعیین‌کننده است. خط شیر فقط نشانه کمکی است و جای اندازه‌گیری ماده خشک را نمی‌گیرد.
| موضوع | هدف | مشکل در محصول خیلی تر | مشکل در محصول خیلی خشک |
|---|---|---|---|
| ماده خشک | متناسب با نوع سیلو | پس‌آب، تخمیر کلستریدیایی، اتلاف | تراکم سخت، اکسیژن بیشتر |
| طول خرد | تعادل تراکم و فیبر مؤثر | خیلی کوتاه: فیبر مؤثر کم | خیلی بلند: تراکم ضعیف |
| Kernel Processing | شکستن دانه و قطعات چوب بلال | — | در دانه سخت اهمیت بیشتر |
| تراکم سیلو | خروج سریع اکسیژن | — | محصول خشک سخت‌تر متراکم می‌شود |
از ورود به سیلو تا خوراک‌دهی
- حمل سریع و پیوسته؛ توقف طولانی قبل از کوبش محدود شود.
- پخش لایه‌های نازک و کوبش همزمان.
- پوشش سریع و آب‌بندی لبه‌ها.
- فرصت کافی برای تخمیر پیش از بازکردن.
- Face سیلو صاف و برداشت روزانه کافی برای جلوگیری از گرم‌شدن.
- خوراک گرم، کپک‌زده یا بوی نامعمول از نظر هواخوری و مایکوتوکسین بررسی شود.
۲۰
ذرت دانه‌ای؛ بلوغ، کمباین، خشک‌کردن و انبار
بلوغ فیزیولوژیک
Black layer پایان اصلی انتقال ماده خشک به دانه را نشان می‌دهد، اما رطوبت هنوز برای انبار زیاد است.
مدیریت تنش پیش از پرشدن دانه و سلامت ساقه مستقیماً روی برداشت اثر می‌گذارد؛ برای دوره‌های تنش، صفحه آنتی‌استرس شاور توضیحات تکمیلی محصول را در اختیار می‌گذارد.
ریسک خوابیدگی
پوسیدگی ساقه، باد و شکستگی بلال می‌تواند توجیه برداشت زودتر با خشک‌کن باشد.
تنظیم کمباین
سرعت هد، فاصله صفحات، دور روتور/درام و باد بر شکستگی و تلفات اثر دارند.
رطوبت انبار
برای نگهداری طولانی معمولاً رطوبت پایین‌تر از حدود 14–15٪ هدف قرار می‌گیرد؛ مدت و دما تعیین‌کننده‌اند.
هوادهی
توده دانه باید خنک و یکنواخت نگه داشته شود تا مهاجرت رطوبت و نقاط گرم کاهش یابد.
پایش
دما، بو، کلوخه، کپک و حشره دوره‌ای بررسی شود.
۲۱
تولید بذر هیبرید ذرت؛ خلوص ژنتیکی از مزرعه تا بسته
- ایزولاسیون مکانی یا زمانی از سایر ذرت‌ها.
- نسبت ردیف نر و ماده بر اساس توان گرده‌دهی.
- همزمانی Anthesis و Silking با تاریخ کاشت مرحله‌ای والد.
- Roguing والدهای خارج‌تیپ پیش از گرده‌ریزی.
- Detasseling کامل و به‌موقع ردیف ماده در سیستم لازم.
- حذف ردیف نر پیش از برداشت در برخی برنامه‌ها.
- برداشت جدا و جلوگیری از اختلاط مکانیکی.
- خشک‌کردن ملایم برای حفظ جوانه‌زنی.
- درجه‌بندی اندازه بذر و آزمون جوانه‌زنی/خلوص.
- ردیابی لات و والدها.
۲۲
مایکوتوکسین، کپک و سلامت دانه/سیلاژ
آفلاتوکسین
بیشتر با Aspergillus flavus در گرما و خشکی و آسیب حشره مرتبط است. ظاهر بلال به‌تنهایی سطح توکسین را مشخص نمی‌کند.
فومونیزین
با Fusarium verticillioides/proliferatum مرتبط؛ آسیب کرم بلال خطر را بالا می‌برد.
DON
پوسیدگی گیبرلایی می‌تواند DON تولید کند؛ هوای خنک/مرطوب حوالی گلدهی و آسیب بلال ریسک را بالا می‌برد.
Zearalenone
در برخی آلودگی‌های Fusarium/Gibberella همراه می‌شود و برای خوراک دام اهمیت دارد.
نمونه‌برداری مهم‌تر از ظاهر است: مایکوتوکسین در توده یکنواخت پخش نمی‌شود. نمونه مرکب از نقاط متعدد و روش آزمایش معتبر لازم است. مخلوط کردن بار آلوده با بار سالم برای رقیق‌سازی راهکار ایمنی قابل اتکا نیست و باید مقررات خوراک/غذا رعایت شود.
۲۳
مصارف ذرت؛ غذا، دام، صنعت و انرژی
| مسیر | محصول | ویژگی مهم |
|---|---|---|
| غذای انسان | بلال، ذرت شیرین، آرد، گریتس، پولنتا، تورتیلا | طعم، بافت، سلامت دانه |
| پاپ‌کورن | دانه پف‌شونده | پوسته سالم و رطوبت مناسب |
| خوراک دام | دانه، سیلاژ، HMC/CCM، DDGS | انرژی، نشاسته و قابلیت هضم |
| نشاسته | نشاسته غذایی و صنعتی | ترکیب آمیلوز/آمیلوپکتین |
| روغن | روغن جوانه | کیفیت جوانه |
| تخمیر | اتانول و محصولات زیستی | نشاسته قابل تخمیر |
| شیرین‌کننده | گلوکز و شربت‌ها | بازده نشاسته |
| زیست‌مواد | PLA و پلیمرهای زیست‌پایه | خوراک صنعتی یکنواخت |
۲۴
محصولات مرتبط شاور برای برنامه تغذیه ذرت
انتخاب محصول باید بعد از تشخیص محدودکننده اصلی مزرعه انجام شود؛ این بخش جایگزین برنامه کود مبتنی بر آزمون خاک و آب نیست.
SHAWER HUMIGANIC
هیومیک اسید شاور
برای مدیریت خاک، ماده آلی و بهبود محیط ریشه در برنامه‌های خاکی.
مشاهده محصولSHAWER ZINCO MIC
روی شاور
برای برنامه‌های کمبود روی پس از تأیید خاک/برگ، خصوصاً خاک‌های آهکی.
مشاهده در وانیا زیستSHAWER BORO MIC
بور شاور
در برنامه ریزمغذی فقط در صورت نیاز واقعی؛ فاصله کمبود و سمیت بور محدود است.
مشاهده محصولSHAWER CALCIMIC
کلسیم شاور
در برنامه‌های کلسیم بر اساس تشخیص؛ مشکل ریشه و شوری باید همزمان اصلاح شود.
مشاهده محصولSHAWER AGROW JET
جلبک دریایی شاور
به‌عنوان بیواستیمولانت مکمل در مدیریت تنش؛ جای کود پایه یا آب کافی را نمی‌گیرد.
مشاهده محصولSHAWER STARC MAC
20-20-20 شاور
کود کامل برای برنامه‌های متعادل در مرحله مناسب؛ نسبت‌ها باید با آزمون مزرعه تطبیق داده شوند.
مشاهده در وانیا زیست۲۵
سوالات متداول ذرت
بهترین هیبرید ذرت کدام است؟
«بهترین» بدون اقلیم و هدف معنی ندارد. طول فصل، آب، تاریخ کاشت، بازار دانه یا سیلاژ، بیماری‌های منطقه و توان ماشین برداشت باید همزمان دیده شوند.
KSC 704 برای همه مناطق مناسب است؟
خیر. دیررس بودن آن در فصل کوتاه یا کشت دوم می‌تواند ریسک رطوبت بالا در برداشت و نرسیدن به بلوغ ایجاد کند.
چرا ذرت ارغوانی شده؟
سرما، ریشه محدود، کمبود P و ژنتیک از علل مهم‌اند. اگر پس از گرم‌شدن خاک رشد عادی شد، الزاماً کمبود شدید فسفر نبوده است.
چرا بلال کامل دانه نبسته؟
گرما/خشکی VT–R1، خروج دیر ابریشم، کمبود گرده، آسیب حشرات به ابریشم و تنش شدید از علل مهم‌اند.
چرا نوک بلال خالی است؟
اگر دانه ابتدا تشکیل و سپس سقط شده باشد، Tip-back مطرح است؛ کمبود آب، تراکم بالا، N ناکافی و سایه پس از R1 بررسی شود.
چرا ساقه نزدیک برداشت می‌شکند؟
پوسیدگی ساقه، کاهش ذخایر ساقه در اثر بیماری برگ/خشکی، تراکم بالا، کمبود K و باد مهم‌اند. Push test و Pinch test برای تعیین اولویت برداشت مفیدند.
چه زمانی ذرت سیلاژی برداشت شود؟
ماده خشک کل بوته اندازه‌گیری شود؛ در بسیاری از سیلوهای افقی حدود 32–38٪ ماده خشک بررسی می‌شود. نوع سیلو و دستگاه می‌تواند محدوده هدف را تغییر دهد.
خط شیر برای تعیین برداشت سیلاژ کافی است؟
خیر. Milk line فقط نشانه کمکی است؛ ماده خشک واقعی باید اندازه‌گیری شود.
رطوبت مناسب انبار دانه چقدر است؟
برای نگهداری طولانی معمولاً حدود 14–15٪ یا کمتر هدف قرار می‌گیرد، اما مدت نگهداری و دمای انبار تعیین‌کننده‌اند.
آیا قارچ‌کش مایکوتوکسین را حل می‌کند؟
خیر. توکسین نتیجه پیچیده‌ای از قارچ، آب‌وهوا، حشره و زمان برداشت است. بار مشکوک باید آزمایش شود.
آیا می‌شود بذر هیبرید را سال بعد کاشت؟
می‌شود جوانه بزند، اما نسل F2 تفکیک ژنتیکی و افت یکنواختی/عملکرد می‌دهد؛ برای حفظ خصوصیات F1 بذر جدید لازم است.
برای کمبود روی فقط محلول‌پاشی کافی است؟
در کمبود واقعی، محلول‌پاشی می‌تواند واکنش سریع بدهد اما pH، فسفر بالا و منبع کمبود خاک باید همزمان دیده شود.
نیتروژن زیاد چه مشکلی ایجاد می‌کند؟
رشد رویشی زیاد، تأخیر رسیدگی، افزایش خطر خوابیدگی و اتلاف نیترات؛ برنامه N باید با عملکرد هدف و آب هماهنگ باشد.
چرا مزرعه لکه‌لکه کوتاه مانده؟
فشردگی، شوری، زهکش بد، آفات ریشه، pH یا عمق خاک بررسی شود. الگوی لکه‌ای معمولاً بیشتر از کمبود عمومی کود به مشکل خاک/ریشه اشاره می‌کند.
۲۶
منابع علمی
نمایش منابع علمی و تصویری
- CIMMYT — Global Maize Program؛ ژرم‌پلاسم، اصلاح هیبرید و سامانه‌های بذر.
- CIMMYT Repository؛ منابع فنی درباره Single/Three-way/Double-cross و OPV.
- University of Nebraska CropWatch؛ کمبود عناصر، آفات، بیماری و مدیریت مزرعه.
- University of Minnesota Extension — Corn؛ زراعت، بیماری و آفات.
- Penn State Extension — Corn Silage؛ ماده خشک، خردکردن و Kernel Processing.
- Crop Protection Network؛ بیماری‌های ذرت و مدیریت آنها.
- American Phytopathological Society؛ بیماری‌شناسی گیاهی.
- InsectImages / Bugwood Network؛ تصاویر تشخیصی آفات.
- Wikimedia Commons — Zea mays؛ تصاویر علمی/آموزشی دارای مجوز باز.
اطلس مزرعه برای غربال تشخیصی است. در بیماری‌ها و کمبودهای مشابه، آزمایش خاک/برگ، بررسی ریشه یا آزمون آزمایشگاهی می‌تواند لازم باشد. مواد مؤثره شیمیایی باید با آخرین ثبت، برچسب، دوز، کارنس و شرایط منطقه تطبیق داده شوند.
پژوهش و تدوین
امیر
کیا
تحقیق و توسعه برند شاور
شرکت وانیا زیست گستر
