دانشکده وانیا زیست | دایره‌المعارف گیاه

راهنمای جامع کاشت، داشت، تغذیه، آفات و بیماری‌های خیار

این صفحه برای پاسخ دادن به طیف وسیعی از پرسش‌های کشاورز درباره خیار (Cucumis sativus L.) ساخته شده است: از انتخاب بذر و آماده‌سازی خاک تا مدیریت گلخانه و مزرعه، آبیاری و تغذیه، تشخیص کمبود و سمیت عناصر، اختلالات فیزیولوژیک، آفات، بیماری‌های قارچی و باکتریایی و ویروسی، نماتد، علف‌های هرز، مدیریت تلفیقی و برداشت.

نام علمیCucumis sativus L.

تیرهCucurbitaceae | کدوییان

فصل رشدگرم‌پسند و حساس به سرما

سامانه ریشهنسبتاً سطحی و حساس به تنش آب

بوته خیار، گل و میوه خیار روی بوته — خیار؛ گیاهی یک‌ساله، رونده یا بالارونده از تیره کدوییان.

راهنمای استفاده از پیشنهادهای شیمیایی و تغذیه‌ای: مواد مؤثره، کودها و گروه‌های اثر که در این صفحه نام برده می‌شوند برای آموزش، مقایسه گزینه‌ها و طراحی مدیریت تلفیقی هستند؛ نه نسخه ثابت برای همه مزارع و گلخانه‌ها. انتخاب نهایی ماده و فرمولاسیون، دوز، تعداد تکرار، امکان اختلاط، فاصله آخرین مصرف تا برداشت (PHI)، فاصله ورود مجدد (REI) و مجاز بودن مصرف باید بر اساس تشخیص دقیق، مرحله رشد، شدت آلودگی، سابقه مقاومت، شرایط مزرعه/گلخانه، آخرین برچسب ثبت‌شده در ایران و نظر گیاه‌پزشک انجام شود. در خیار که برداشت پیوسته دارد، دوره کارنس اهمیت ویژه دارد.

گروه اثر یعنی چه؟ سم‌هایی که به روش مشابهی روی آفت، قارچ یا علف هرز اثر می‌کنند در یک «گروه اثر» قرار می‌گیرند. تکرار پشت‌سرهم یک گروه می‌تواند مقاومت را سریع‌تر کند؛ بنابراین در برنامه‌های حرفه‌ای بین گروه‌های متفاوت چرخش انجام می‌شود. در این صفحه کد بین‌المللی گروه اثر نیز در پرانتز حفظ شده است: حشره‌کش/کنه‌کش (IRAC)، قارچ‌کش (FRAC) و علف‌کش (HRAC).

تشخیص سریع: علامت را کجا می‌بینید؟

این بخش جایگزین تشخیص آزمایشگاهی نیست؛ اما برای محدود کردن دامنه علت‌ها بسیار مفید است.

برگ‌های پیر زرد می‌شوندکمبود N یا Mg، شوری و آسیب ریشه، کنه در مراحل پیشرفته، پیری طبیعی

برگ جوان زرد؛ رگبرگ سبزکمبود Fe یا Mn، pH بالا، ریشه سرد/خفه، بی‌کربنات زیاد آب

حاشیه برگ پیر سوختهکمبود K، شوری/EC بالا، سمیت B یا Cl، تنش خشکی

لکه زاویه‌دار زردسفیدک داخلی؛ اگر آبسوخته و سپس سوراخ‌دار شود لکه زاویه‌ای باکتریایی را هم بررسی کنید

پودر سفید روی برگسفیدک پودری؛ معمولاً از برگ‌های مسن‌تر آغاز می‌شود

موزاییک و بدشکلی برگویروس‌ها مانند CMV/ZYMV/WMV؛ کمبود ریزمغذی معمولاً الگوی منظم‌تری دارد

لکه‌لکه روشن + تار ظریفکنه تارتن دونقطه‌ای؛ پشت برگ با ذره‌بین بررسی شود

عسلک و دوده سیاهسفیدبالک یا شته؛ پشت برگ و جوانه‌ها را بررسی کنید

پژمردگی با خاک مرطوبپوسیدگی ریشه، فیتوفترا/پیتیوم، فوزاریوم، شوری یا کمبود اکسیژن ریشه

میوه کج و قلابیگرده‌افشانی ناقص در ارقام بذردار، تنش آب/دما، آسیب تریپس یا تغذیه نامتعادل

انتهای گل میوه قهوه‌ایپوسیدگی گلگاه؛ اختلال انتقال کلسیم که معمولاً با نوسان آب تشدید می‌شود

ریشه گره‌دارنماتد مولد گره ریشه؛ گال واقعی را از ریشه‌های جانبی طبیعی تفکیک کنید

گیاه‌شناسی خیار؛ شناخت گیاه پیش از مدیریت آن

خیار گیاهی علفی و یک‌ساله از جنس Cucumis است. ساقه‌ها رونده‌اند و با پیچک‌ها از تکیه‌گاه بالا می‌روند. برگ‌ها پهن، زبر و نسبتاً بزرگ‌اند و سطح تبخیر بالایی ایجاد می‌کنند؛ به همین دلیل بوته‌ای که بار می‌دهد نسبت به نوسان رطوبت ریشه حساس است. میوه از نظر گیاه‌شناسی نوعی پپو (pepo) است؛ یعنی میوه‌ای گوشتی با پوست نسبتاً محکم که مشخصه بسیاری از کدوییان است.

گل‌های خیار می‌توانند نر یا ماده باشند. ارقام سنتی و بسیاری از ارقام مزرعه‌ای برای تشکیل بذر و میوه طبیعی به انتقال گرده نیاز دارند، درحالی‌که بسیاری از هیبریدهای گلخانه‌ای پارتنوکارپ هستند و بدون لقاح میوه می‌بندند. ارقام ژینوسیوس عمدتاً گل ماده تولید می‌کنند و در کشت‌های وابسته به گرده‌افشانی باید تأمین گرده یا رقم گرده‌دهنده در نظر گرفته شود.

خیار فضای باز / Slicer

میوه متوسط تا بلند، معمولاً وابسته‌تر به گرده‌افشانی، مناسب مزرعه و بازار تازه‌خوری.

خیار گلخانه‌ای / European

اغلب پارتنوکارپ، پوست ظریف‌تر، عملکرد بالا در تربیت عمودی و نیازمند مدیریت دقیق اقلیم و تغذیه.

خیار بیت‌آلفا / Persian

میوه کوتاه‌تر و ترد، بازارپسند در ایران و منطقه؛ بسیاری از هیبریدها برای گلخانه و برداشت پیوسته مناسب‌اند.

Pickling

برای فرآوری و ترشی؛ برداشت در اندازه کوچک و تکرار برداشت اهمیت زیادی دارد.

ژینوسیوس

نسبت گل ماده بالا؛ پتانسیل عملکرد زیاد ولی مدیریت گرده در ارقام غیرپارتنوکارپ مهم است.

پارتنوکارپ

تشکیل میوه بدون گرده‌افشانی؛ ستون اصلی کشت خیار گلخانه‌ای مدرن و مناسب محیط‌های بسته.

فنولوژی؛ گیاه در هر مرحله چه می‌خواهد؟

مرحله	اولویت مدیریتی	خطای پرهزینه
جوانه‌زنی	بستر گرم، هواخور، یکنواخت و بدون شوری بالا	بستر سرد و خیس → سبزشدن ضعیف و بوته‌میری
۲–۴ برگ حقیقی	ریشه‌سازی، نور کافی، آبیاری دقیق و جلوگیری از کشیدگی نشا	ازت زیاد و نور کم → نشای نرم و حساس
رشد رونده	توسعه سطح برگ، تربیت، کنترل علف هرز و پایش آفات مکنده	تراکم زیاد و سایه‌اندازی
گلدهی	تعادل رشد رویشی/زایشی، آب یکنواخت و حفاظت از گرده‌افشان‌ها	تنش گرما، خشکی یا مصرف بی‌رویه N
تشکیل و رشد میوه	K، Ca، آب یکنواخت، سلامت ریشه و برداشت منظم	نوسان آبیاری → بدشکلی و اختلالات کیفیت
برداشت پیوسته	حفظ برگ فعال، کنترل EC، جلوگیری از باردهی بیش‌ازتوان بوته	تاخیر در برداشت → درشت‌شدن میوه و افت گل/میوه جدید

اقلیم، خاک و آب مناسب خیار

دما و نور

خیار گرم‌پسند و به یخبندان بسیار حساس است. خاک سرد، جوانه‌زنی و رشد اولیه را کند می‌کند. در تولید تجاری، دمای خاک حداقل حدود ۱۵–۱۶°C برای استقرار قابل قبول و بازه گرم‌تر برای جوانه‌زنی سریع‌تر مطلوب است.

در گلخانه، هدف معمولاً حفظ روزهای معتدل تا گرم و شب‌های نه‌چندان سرد است؛ گرمای شدید، شب‌های گرم، کم‌نوری یا نوسان زیاد دما می‌تواند گل و میوه جوان را ریزش دهد.

رطوبت و تهویه

رطوبت نسبی متوسط تا نسبتاً بالا برای رشد خیار مفید است، اما ماندگاری قطرات روی برگ و شبنم طولانی بیماری‌های برگی را تقویت می‌کند. هدف مدیریت گلخانه باید «رطوبت کافی بدون تراکم و خیس‌ماندن برگ» باشد.

تهویه، فاصله بوته، هرس صحیح و زمان آبیاری از ابزارهای اصلی کنترل رطوبت‌اند.

خاک

خاک عمیق، حاصلخیز، دارای زهکشی مناسب و ماده آلی کافی بهترین نتیجه را می‌دهد. خاک سنگین و اشباع خطر فیتوفترا، پیتیوم و کمبود اکسیژن ریشه را بالا می‌برد؛ خاک بسیار شنی نیز به دفعات بیشتر آب و تغذیه نیاز دارد.

pH و شوری

برای بیشتر خاک‌ها، pH حدود ۵.۸ تا ۶.۶ بازه مطلوبی برای دسترسی عناصر است. در کشت بدون خاک، pH محلول غذایی معمولاً کمی اسیدی نگه داشته می‌شود. خیار نسبت به شوری حساس‌تر از بسیاری از محصولات مقاوم است و افزایش EC می‌تواند رشد، سطح برگ و اندازه میوه را کم کند.

قاعده طلایی: قبل از طراحی برنامه کود، حداقل سه داده را داشته باشید: آزمون خاک یا بستر، آنالیز آب آبیاری (EC، pH، بی‌کربنات، Na، Cl، Ca، Mg) و مرحله رشد گیاه. بدون این سه، نسخه غذایی دقیق نیست.

از بذر تا استقرار؛ آموزش کاشت خیار

انتخاب بذر

رقم را بر اساس فصل، بازار، فضای باز/گلخانه، طول میوه، رنگ، مقاومت‌ها و سابقه بیماری منطقه انتخاب کنید.
در گلخانه، پارتنوکارپی، قدرت بوته، طول میان‌گره، مقاومت به سفیدک پودری/داخلی و ویروس‌ها اهمیت ویژه دارد.
بذر ارزان اما نامتناسب با فصل می‌تواند هزینه کل تولید را چند برابر کند؛ برچسب مقاومت‌های ژنتیکی رقم را بخوانید.

تولید نشا

بستر

سبک، یکنواخت، عاری از عوامل بیماری‌زا، دارای زهکش و ظرفیت نگهداری آب مناسب.

آبیاری نشا

کم‌حجم و بر اساس نیاز؛ اشباع دائمی محیط ریشه یکی از مهم‌ترین پیش‌زمینه‌های بوته‌میری است.

نور و سخت‌کردن

نشای بیش‌ازحد نرم و کشیده پس از انتقال شوک بیشتری می‌بیند. پیش از انتقال، بوته به‌تدریج با شرایط مقصد سازگار شود.

کاشت مستقیم در مزرعه

در خاک گرم و فصل مناسب، کشت مستقیم روش رایجی است. عمق بذر معمولاً حدود ۱.۵ تا ۲.۵ سانتی‌متر بسته به بافت خاک و رطوبت تنظیم می‌شود. فاصله بوته و ردیف به رقم، سیستم داربست، ماشین‌آلات و هدف بازار وابسته است. منابع تجاری برای خیار تازه‌خوری فواصل ردیف حدود ۰.۹ تا بیش از ۱.۵ متر و فاصله بوته حدود ۲۰ تا ۴۵ سانتی‌متر را گزارش می‌کنند؛ این اعداد نسخه ثابت نیستند.

آماده‌سازی زمین

آزمون خاک و اصلاح زهکش و شوری پیش از کاشت.
از بین بردن علف‌های هرز چندساله پیش از ورود محصول.
استفاده از کود آلی کاملاً پوسیده و سالم در صورت نیاز؛ کود دامی نارس خطر شوری، بذر علف هرز و بیماری را بالا می‌برد.
ایجاد بستر یا پشته در خاک‌های سنگین و مناطق با خطر ماندابی شدن.
نوار تیپ و مالچ پلاستیکی در سیستم‌های مناسب برای یکنواختی آب، کاهش علف هرز و پاکیزگی میوه.

خیار گلخانه‌ای؛ مدیریت یک سیستم پرشتاب

در خیار گلخانه‌ای، سرعت رشد زیاد است و خطای آب، EC، دما یا بار میوه خیلی زود در کیفیت و عملکرد دیده می‌شود.

هدف اصلی، ساختن یک سیستم متعادل است: ریشه سالم + سطح برگ فعال + بار میوه متناسب با توان فتوسنتز. بوته‌ای که خیلی رویشی است الزاماً پربازده نیست و بوته‌ای که بیش از توان خود بار گرفته نیز معمولاً در ادامه با افت اندازه میوه، ریزش، ضعف ریشه یا حساسیت بیشتر به تنش روبه‌رو می‌شود.

تربیت عمودی

بوته با نخ یا کلیپس هدایت می‌شود. برگ‌های بسیار پیر، بیمار یا سایه‌انداز به‌تدریج حذف می‌شوند. حذف شدید برگ در یک نوبت می‌تواند تعادل آب و کربوهیدرات را برهم بزند و میوه را در معرض آفتاب‌سوختگی قرار دهد.

هرس و باردهی

نوع هرس به رقم و سیستم بستگی دارد. در بسیاری از برنامه‌ها، گره‌های پایین در ابتدای استقرار سبک نگه داشته می‌شوند تا ریشه و سطح برگ پیش از ورود به بار سنگین تثبیت شوند. دستور شرکت بذر بر نسخه عمومی اولویت دارد.

پارتنوکارپی

بسیاری از هیبریدهای مدرن گلخانه‌ای بدون گرده‌افشانی میوه می‌بندند. در بعضی تیپ‌ها ورود گرده حتی می‌تواند شکل و یکنواختی میوه را تغییر دهد؛ بنابراین مدیریت حشرات گرده‌افشان باید متناسب با ژنتیک رقم باشد.

کشت بدون خاک

کوکوپیت، پرلیت و بسترهای مشابه امکان کنترل دقیق آب و کود را می‌دهند، اما اشتباه در EC، pH، درصد زه‌آب یا گرفتگی قطره‌چکان سریع‌تر از خاک خود را نشان می‌دهد. پایش ورودی و زه‌آب جزو کار روزانه است.

پارامتر	هدف مدیریتی عمومی	اگر از کنترل خارج شود
دمای روز	گرم اما متناسب با تابش و مرحله رشد؛ از گرمای شدید اجتناب شود	رنگ میوه روشن، تنفس زیاد، ریزش، اختلال تشکیل میوه و افت کیفیت
دمای شب	بدون سرمای شدید و بدون شب‌های بیش‌ازحد گرم	شب سرد: کاهش جذب و رشد؛ شب گرم: مصرف بیشتر کربوهیدرات
رطوبت نسبی	معمولاً حدود ۶۰–۷۰٪ همراه با گردش هوا، بسته به اقلیم و سیستم	رطوبت بالا: شبنم و بیماری؛ رطوبت پایین: تعرق شدید و مشکل انتقال Ca
pH محلول غذایی	اغلب حدود ۵.۵–۶.۵ در کشت بدون خاک	قفل‌شدن Fe/Mn/Zn در pH بالا یا اختلال Ca/Mg/P در pH نامناسب
EC محلول	به‌طور عمومی حدود ۲–۲.۵ mS/cm در بسیاری از سامانه‌های هیدروپونیک، اما وابسته به رقم، نور، مرحله و آب	EC بالا: پژمردگی، سوختگی، میوه کوچک؛ EC پایین: رشد آبکی و کمبود
تهویه	خروج رطوبت، توزیع دما و جلوگیری از لایه هوای ساکن	افزایش سفیدک، بوتریتیس، اختلال گرده و تعرق نامتعادل

VPD به‌جای RH تنها: در گلخانه حرفه‌ای، فقط درصد رطوبت کافی نیست. دما و رطوبت با هم فشار بخار و توان تعرق را تعیین می‌کنند؛ بنابراین تصمیم آبیاری و تهویه بهتر است با ترکیب تابش، دما، RH و وضعیت بوته انجام شود.

آبیاری خیار؛ یکنواختی مهم‌تر از یک عدد ثابت

خیار سامانه ریشه نسبتاً سطحی و میوه‌ای با آب فراوان دارد؛ بنابراین کم‌آبی سریعاً به کاهش رشد میوه و نوسان شدید رطوبت به بدشکلی، تلخی، اختلال انتقال کلسیم، ریزش و ضعف ریشه منجر می‌شود. از طرف دیگر، آبیاری بیش‌ازحد اکسیژن ریشه را کم و بیماری‌های خاکزاد را تشدید می‌کند.

چگونه زمان آبیاری را تعیین کنیم؟

رطوبت ناحیه فعال ریشه، نه فقط سطح خاک، کنترل شود.
در گلخانه، شروع آبیاری با افزایش تابش صبح هماهنگ شود.
در بستر بدون خاک، وزن بستر، EC و درصد زه‌آب شاخص‌های کلیدی‌اند.
دبی واقعی قطره‌چکان‌ها به‌صورت دوره‌ای اندازه‌گیری شود.
آبیاری سنگین در پایان روز که بستر را تا صبح اشباع نگه دارد محدود شود.
در گرما، دفعات بیشتر با حجم کمتر معمولاً از نوسان شدید جلوگیری می‌کند.
آب شور با کود بیشتر اصلاح نمی‌شود؛ بار نمکی کل باید محاسبه شود.
پژمردگی ظهر همیشه نشانه کم‌آبی نیست؛ ریشه بیمار نیز همین علامت را ایجاد می‌کند.

علامت هشدار: اگر بوته در خاک یا بستر خیس پژمرده است، «آب بیشتر» ممکن است وضعیت را بدتر کند. طوقه، رنگ و بوی ریشه، زهکش، EC و احتمال Pythium/Phytophthora/Fusarium بررسی شود.

تغذیه خیار؛ تعادل بین برگ، ریشه و میوه

برنامه دقیق کوددهی باید از آنالیز آب، خاک یا بستر و مرحله رشد شروع شود؛ نه از یک نسخه ثابت.

در استقرار اولیه، رشد ریشه و فسفر قابل‌دسترس اهمیت دارد؛ با افزایش سطح برگ، نیتروژن، منیزیم، گوگرد و ریزمغذی‌ها برای فتوسنتز مهم‌تر می‌شوند؛ و با ورود به باردهی، تقاضای پتاسیم و کلسیم و آب بالا می‌رود. مصرف بیش‌ازحد یک کاتیون می‌تواند جذب کاتیون دیگر را محدود کند؛ برای مثال K بسیار زیاد می‌تواند جذب Mg و Ca را تحت فشار قرار دهد.

چارچوب مرحله‌ای تغذیه

مرحله	هدف تغذیه	نکات کلیدی
نشا و استقرار	ریشه فعال و رشد متعادل	فسفر قابل‌دسترس، Zn در صورت کمبود، N ملایم، پرهیز از EC بالا
رشد رویشی	سطح برگ سالم بدون شاخ‌وبرگ آبکی	N کافی همراه K، Mg، S و ریزمغذی؛ کنترل رشد بیش‌ازحد رویشی
گلدهی و شروع بار	حفظ گل، ریشه و تعادل رویشی/زایشی	آب یکنواخت، K و Ca کافی؛ بور فقط در صورت نیاز واقعی و با دوز دقیق
باردهی سنگین	اندازه، رنگ، سفتی و تداوم برداشت	K و Ca متناسب، Mg کافی، پایش EC و آنالیز برگ/زه‌آب
تنش یا ضعف ریشه	برگشت تدریجی به فعالیت	اول عامل تنش اصلاح شود؛ افزایش کورکورانه کود می‌تواند EC را بدتر کند

بازه‌های راهنمای آزمون برگ خیار

نمونه مرجع در بسیاری از دستورالعمل‌ها «جدیدترین برگ کاملاً بالغ» است. اعداد زیر بازه مرجع آموزشی‌اند و باید با مرحله رشد، روش آزمایشگاه و رقم تطبیق داده شوند.

درشت‌مغذی‌ها بر اساس مرحله نمونه‌گیری

مرحله نمونه‌گیری	N %	P %	K %	Ca %	Mg %	S %
پیش از گل	3.5–6	0.3–0.6	1.6–3	2–4	0.58–0.7	0.3–0.8
اوایل گلدهی	2.5–5	0.25–0.6	1.6–3	1.3–3.5	0.3–0.6	0.3–0.8

ریز‌مغذی‌های مرجع در برگ تازه‌بالغ پیش از گل

Fe ppm	Mn ppm	Zn ppm	B ppm	Cu ppm
40–100	30–100	20–50	20–60	5–20

مرجع: Government of Ontario Crop IPM. این بازه‌ها راهنمای تفسیر هستند و باید با روش نمونه‌گیری، مرحله رشد و استاندارد آزمایشگاه تطبیق داده شوند.

علائم ابتدا روی برگ پیر

به عناصر نسبتاً متحرک مانند N، P، K و Mg بیشتر فکر کنید؛ گیاه می‌تواند این عناصر را از برگ پیر به رشد جدید منتقل کند.

علائم ابتدا روی رشد جوان

Ca، B، Fe و در بسیاری شرایط Mn محتمل‌ترند؛ با این حال pH، دمای ریشه، شوری و اکسیژن نیز باید همزمان بررسی شوند.

علائم کمبود عناصر در خیار؛ تشخیص از روی سن برگ و الگوی زردی

اطلس تصویری کمبودها: عکس را با «سن برگ درگیر + الگوی زردی/نکروز + وضعیت ریشه و EC/pH» کنار هم ببینید؛ تشخیص فقط از روی رنگ برگ کافی نیست.

عکس واقعی/تشخیصینشانه کلیدیاقدام اولیه

علائم کمبود نیتروژن در خیار؛ رنگ پریدگی و زردی برگ های پیر

کمبود N

کمبود نیتروژن (N)

نشانه کلیدی: رنگ‌پریدگی و زردی عمومی از برگ‌های پیر، ساقه باریک، رشد و باردهی ضعیف.

اقدام کاربردی: آزمون خاک/برگ؛ بررسی شست‌وشوی N و سلامت ریشه؛ سپس اصلاح مرحله‌ای نیتروژن متناسب با EC و مرحله رشد.

کمبود P

کمبود فسفر (P)

نشانه کلیدی: رشد کند، برگ‌های کوچک و تیره/کدر؛ در سرما ممکن است ته‌رنگ ارغوانی یا لکه‌های سوخته بین‌رگبرگی دیده شود.

اقدام کاربردی: دمای ریشه و pH را اصلاح کنید؛ فسفر خاک بهتر است پیش‌کاشت برنامه‌ریزی شود؛ در فرتی‌گیشن از منبع محلول فقط بر پایه آزمون استفاده شود.

کمبود پتاسیم خیار با زردی و سوختگی حاشیه برگ پیر

کمبود K

کمبود پتاسیم (K)

نشانه کلیدی: زردی و سوختگی از حاشیه برگ‌های پیر به سمت داخل؛ افت پرشدن و یکنواختی میوه.

اقدام کاربردی: EC، K آب/کود و نسبت K با Ca/Mg بررسی شود؛ اصلاح K از طریق خاک/فرتی‌گیشن انجام شود و در شوری از افزایش کورکورانه نمک پرهیز شود.

کمبود کلسیم خیار؛ بدشکلی و سوختگی برگ جوان

کمبود Ca

کمبود کلسیم (Ca)

نشانه کلیدی: برگ‌های جوان بدشکل و سوخته، مرگ نقطه رشد، اختلال انتهای گل میوه؛ اغلب ناشی از اختلال انتقال Ca نه کمبود مطلق خاک.

اقدام کاربردی: ابتدا یکنواختی آب، شوری، ریشه و تعادل K/Mg/NH4 اصلاح شود؛ سپس منبع کلسیم مناسب طبق آنالیز انتخاب شود.

کمبود منیزیم خیار؛ کلروز بین رگبرگی در برگ پیر

کمبود Mg

کمبود منیزیم (Mg)

نشانه کلیدی: کلروز بین‌رگبرگی برگ‌های پیر با باقی ماندن رگبرگ‌ها سبز؛ در شدت بالا نکروز قهوه‌ای.

اقدام کاربردی: آزمون برگ و نسبت Mg با K/Ca؛ در صورت تأیید، منبع منیزیم متناسب با خاک/فرتی‌گیشن یا محلول‌پاشی کنترل‌شده.

الگوی زردی رشد جوان خیار مشابه کمبود گوگرد

کمبود S

کمبود گوگرد (S)

نشانه کلیدی: زردی نسبتاً یکنواخت ابتدا در برگ‌های جوان؛ برخلاف Fe، رگبرگ‌ها نیز معمولاً سبزی پررنگ خود را از دست می‌دهند.

اقدام کاربردی: کمبود واقعی S در بسیاری از برنامه‌ها نادر است؛ آزمون بافت و بررسی منابع سولفات انجام شود و در صورت تأیید منبع سولفاته مناسب افزوده شود.

کمبود آهن خیار؛ برگ جوان زرد و رگبرگ سبز

کمبود Fe

کمبود آهن (Fe)

نشانه کلیدی: کلروز بین‌رگبرگی در جوان‌ترین برگ‌ها؛ در شدت بالا پهنک تقریباً سفید می‌شود.

اقدام کاربردی: قبل از آهن بیشتر، pH، بی‌کربنات، زهکش و سلامت ریشه اصلاح شود؛ سپس کلات آهن متناسب با pH انتخاب شود.

کمبود منگنز خیار؛ کلروز لکه ای بین رگبرگ ها

کمبود Mn

کمبود منگنز (Mn)

نشانه کلیدی: کلروز لکه‌ای/موزاییکی بین‌رگبرگ‌ها در برگ‌های میانی تا جوان؛ در شدت بالا لکه‌های نکروزه ریز.

اقدام کاربردی: pH بالا و آهک زیاد بررسی شود؛ با آزمون برگ کمبود تأیید و سپس Mn در دوز کنترل‌شده تأمین شود.

کمبود Zn

کمبود روی (Zn)

نشانه کلیدی: برگ کوچک، کوتاهی میان‌گره‌ها، رشد رزتی و کلروز در رشد جوان.

اقدام کاربردی: pH و فسفر بیش‌ازحد بررسی شود؛ پس از آزمون خاک/برگ، روی به شکل خاکی یا محلول‌پاشی کم‌دوز اصلاح شود.

کمبود بور خیار؛ بدشکلی و خطوط زرد و چوب پنبه ای میوه

کمبود B

کمبود بور (B)

نشانه کلیدی: بدشکلی رشد جدید، مرگ جوانه در شدت بالا، سقط میوه و رگه/زخم چوب‌پنبه‌ای روی میوه.

اقدام کاربردی: فقط پس از تأیید؛ فاصله کمبود تا سمیت بور باریک است. B آب و کود محاسبه و اصلاح با دوز دقیق انجام شود.

کمبود Cu

کمبود مس (Cu)

نشانه کلیدی: کاهش رشد، رنگ‌پریدگی/کلروز برگ‌های جوان و ضعف رشد انتهایی؛ تشخیص بصری به‌تنهایی مطمئن نیست.

اقدام کاربردی: آزمون بافت و سابقه مصرف قارچ‌کش‌های مسی بررسی شود؛ فقط در صورت تأیید، Cu بسیار محدود و حساب‌شده تأمین شود.

کمبود مولیبدن در کدوییان؛ کلروز حاشیه و بین رگبرگی

کمبود Mo

کمبود مولیبدن (Mo)

نشانه کلیدی: کلروز بین‌رگبرگی و حاشیه‌ای، برگ بدشکل و در شدت بالا سوختگی؛ در خاک اسیدی محتمل‌تر است.

اقدام کاربردی: pH ریشه را بررسی کنید؛ پس از تأیید آزمایشگاهی، اصلاح pH و مقدار بسیار کم مولیبدات می‌تواند مشکل را برطرف کند.

عنصر	محل شروع معمول	علائم شاخص	علل رایج	اقدام اصلاحی
نیتروژن N	برگ پیر	سبز روشن تا زردی عمومی، برگ کوچک، ساقه باریک، رشد و باردهی کم	خاک کم‌ماده‌آلی، شستشو، ریشه ضعیف، برنامه کود ناکافی	تأیید با آزمون؛ اصلاح مرحله‌ای N و همزمان رفع مشکل ریشه/آب
فسفر P	برگ پیر	رشد کند، برگ تیره و گاهی ته‌رنگ ارغوانی در سرما	خاک سرد، pH نامناسب، تثبیت P، ریشه ضعیف	اصلاح شرایط ریشه و pH؛ تأمین P بر اساس آزمون
پتاسیم K	برگ پیر	زردی و سپس سوختگی حاشیه، رشد کند، افت شکل و کیفیت میوه	باردهی سنگین، شوری، رقابت Ca/Mg، خاک شنی	اصلاح K با توجه به EC و نسبت کاتیونی؛ از افزایش کورکورانه در شوری پرهیز شود
کلسیم Ca	رشد جوان و میوه	برگ جوان بدشکل، ضعف نوک رشد، اختلال بافت و گاهی پوسیدگی گلگاه	نوسان آب، EC بالا، ریشه آسیب‌دیده، تعرق نامتعادل، K/Mg/Na زیاد	اول آب، ریشه و شوری؛ سپس تأمین Ca و اصلاح تعادل یون‌ها
منیزیم Mg	برگ پیر	کلروز بین‌رگبرگی با رگبرگ سبز؛ در شدت بالا نکروز	K یا Ca زیاد، شستشو، خاک اسیدی/شنی	آزمون برگ و اصلاح Mg و نسبت‌های K:Ca:Mg
گوگرد S	برگ جوان‌تر	زردی نسبتاً یکنواخت شبیه N ولی در رشد جدید	بستر کم‌گوگرد، آب و کود فاقد S	تأمین سولفات مناسب بدون افزایش بی‌دلیل EC
آهن Fe	برگ خیلی جوان	کلروز بین‌رگبرگی؛ در شدت بالا برگ تقریباً سفید	pH یا بی‌کربنات بالا، ریشه سرد، اشباع، آسیب ریشه	اصلاح علت و استفاده از کلات آهن متناسب با pH در صورت نیاز
منگنز Mn	برگ جوان	کلروز بین‌رگبرگی و در شدت بالا لکه‌های ریز نکروزه	pH بالا، اکسیدشدن Mn، شرایط ریشه نامناسب	آزمون برگ؛ اصلاح pH و تأمین کنترل‌شده Mn
روی Zn	جوان	برگ کوچک، میان‌گره کوتاه، کلروز و رشد فشرده	pH بالا، فسفر زیاد، خاک سرد	اصلاح pH و تأمین Zn پس از تشخیص
بور B	مریستم و میوه	رشد جوان شکننده یا بدشکل، اختلال گل و میوه؛ فاصله کم بین کمبود و سمیت	خاک شنی، خشکی، pH بالا، آب کم‌بور	فقط پس از تشخیص؛ بور با دوز دقیق مصرف شود
مس Cu	جوان	رشد ضعیف، رنگ‌پریدگی و اختلال نوک رشد در کمبود شدید	مواد آلی زیاد یا pH نامناسب	آزمون و مصرف محدود؛ بیش‌بود مس ریشه‌سم است
مولیبدن Mo	اغلب برگ‌های مسن‌تر	کلروز و علائم شبیه کمبود N به علت اختلال متابولیسم نیترات	pH اسیدی	اصلاح pH و تأمین بسیار کم Mo بر اساس آزمون

کمبود واقعی یا کمبود القایی؟ پوسیدگی ریشه، شوری، pH نامناسب، دمای پایین ریشه، نماتد و کمبود اکسیژن می‌توانند باعث شوند عنصر در محیط وجود داشته باشد اما گیاه نتواند آن را جذب کند. در این وضعیت افزودن کود بیشتر گاهی مشکل را تشدید می‌کند.

علائم مسمومیت، بیش‌بود عناصر، شوری و سم‌سوزی

اطلس مسمومیت و آسیب شیمیایی: مهم‌ترین سرنخ، ارتباط زمانی علامت با کوددهی/محلول‌پاشی و الگوی پخش آن در مزرعه یا گلخانه است.

عکس واقعی/تشخیصینشانه کلیدیاقدام اولیه

خیار با رشد رویشی سنگین و علائم ناشی از نیتروژن زیاد

مسمومیت N

مسمومیت نیتروژن در خیار

نشانه کلیدی: برگ بسیار تیره، رشد نرم یا متراکم، میان‌گره نامتعادل، گل/میوه کمتر و حساسیت بیشتر به برخی آفات.

اقدام کاربردی: ورودی N و سهم آمونیوم بازبینی؛ EC زه‌آب و تعادل K/Ca/Mg کنترل؛ در بستر قابل شست‌وشو، اصلاح تدریجی محلول غذایی.

علائم شوری و EC بالا در برگ خیار؛ حاشیه زرد و برگ چرمی

شوری / EC بالا

آسیب شوری و EC بالا در خیار

نشانه کلیدی: برگ تیره، کدر و چرمی، پژمردگی با وجود رطوبت و نوار زرد/نکروزه حاشیه.

اقدام کاربردی: EC آب، ورودی و زه‌آب اندازه‌گیری؛ منبع نمک شناسایی؛ آبشویی کنترل‌شده فقط با آب مناسب و زهکش کافی.

علائم سمیت بور در برگ خیار؛ زردی و سوختگی حاشیه برگ پیر

مسمومیت B

مسمومیت بور در خیار

نشانه کلیدی: زردی و سپس نکروز حاشیه/بین‌رگبرگی برگ پیر؛ در شدت بالا رشد جوان هم بدشکل می‌شود.

اقدام کاربردی: B آب، کود و محلول‌پاشی‌ها محاسبه؛ منبع بور قطع؛ در خاک/بستر دارای زهکش آبشویی با آب کم‌بور بررسی شود.

Cl / Na

سمیت کلر و سدیم

نشانه کلیدی: زردی و سوختگی حاشیه برگ‌های پیر، کاهش رشد و ریزش زودرس برگ.

اقدام کاربردی: Na و Cl آب/خاک آزمایش؛ منابع KCl و آب شور بازبینی؛ زهکش و مدیریت آبشویی اصلاح شود.

سمیت منگنز در کدوییان؛ لکه های ریز قهوه ای بین رگبرگ ها

مسمومیت Mn

مسمومیت منگنز در خیار

نشانه کلیدی: نقاط متعدد قرمز-قهوه‌ای بین رگبرگ‌ها و روی دمبرگ؛ معمولاً با خاک اسیدی/آب‌ماندگی همراه است.

اقدام کاربردی: pH و زهکش بررسی؛ در خاک اسیدی آهک‌دهی بر اساس آزمون و اصلاح آبیاری؛ از افزودن Mn خودداری شود.

برگ خیار برای تشخیص اختلال مس؛ سمیت مس بیشتر در ریشه نمود دارد

مسمومیت Cu

مسمومیت مس در خیار

نشانه کلیدی: رشد ریشه محدود و تیره، رشد عمومی ضعیف و کمبودهای ثانویه؛ علائم برگ اختصاصیت کمی دارند.

اقدام کاربردی: EC و Cu بستر/خاک و سابقه قارچ‌کش‌های مسی بررسی؛ ورودی مس متوقف و سلامت/تهویه ریشه اصلاح شود.

آسیب آمونیوم در برگ خیار؛ کلروز و سوختگی

مسمومیت NH4

مسمومیت آمونیوم در خیار

نشانه کلیدی: رشد ریشه ضعیف، سوختگی/کلروز و اختلال جذب K، Ca و Mg؛ در pH و دمای نامناسب شدیدتر می‌شود.

اقدام کاربردی: نسبت NH4:NO3، pH، اکسیژن ریشه و دما بازبینی؛ سهم آمونیوم کاهش و محلول غذایی به‌تدریج اصلاح شود.

سم‌سوزی

سم‌سوزی محلول‌پاشی

نشانه کلیدی: لکه سوختگی، برنزه‌شدن، پیچش یا توقف ناگهانی که معمولاً پس از یک محلول‌پاشی مشخص ظاهر می‌شود.

اقدام کاربردی: تاریخچه مخزن، اختلاط، pH آب، دما و غلظت بررسی؛ مصرف بعدی متوقف و بوته از تنش آب/شوری دور نگه داشته شود.

آسیب ناشی از بادبردگی علف‌کش

نشانه کلیدی: وقتی هنگام سمپاشی مزرعه یا ردیف مجاور، قطرات علف‌کش با باد یا پاشش ناخواسته روی بوته خیار می‌نشینند، ممکن است برگ‌های جوان پیچیده و بدشکل شوند، دمبرگ‌ها خم شوند، رشد متوقف شود یا بسته به نوع علف‌کش سفیدشدگی و سوختگی دیده شود.

اقدام کاربردی: زمان شروع علائم را با سمپاشی اطراف مقایسه کنید، جهت باد و ماده مصرفی مزرعه مجاور را بررسی کنید. بافت آسیب‌دیده درمان مستقیم ندارد؛ از تماس مجدد جلوگیری کنید و تا مشخص‌شدن وضعیت رشد جدید، تنش آب و شوری را به حداقل برسانید.

عامل	علائم محتمل	اشتباه تشخیصی رایج	راهکار
مسمومیت نیتروژن	برگ بسیار تیره و بزرگ، رشد نرم و رویشی، تأخیر باردهی و حساسیت بیشتر به آفات مکنده	تصور «بوته قوی» صرفاً بر اساس حجم شاخ‌وبرگ	کاهش N و تنظیم بار بوته، K/Ca، نور و آبیاری
EC / نمک زیاد	پژمردگی با وجود رطوبت، سوختگی حاشیه، رشد کند، میوه کوچک، ریشه قهوه‌ای	کمبود K یا خشکی	اندازه‌گیری EC؛ آبشویی کنترل‌شده در صورت امکان و اصلاح منبع نمک
مسمومیت بور	زردی و نکروز حاشیه و نوک برگ‌های مسن‌تر	کمبود K یا شوری عمومی	بررسی B آب و کود، توقف منبع و آبشویی در صورت امکان
مسمومیت کلر و سدیم	سوختگی حاشیه، کاهش رشد و اختلال در جذب K/Ca	کمبود غذایی	آنالیز آب، کاهش بار نمکی و مدیریت سدیم
مسمومیت منگنز	لکه‌های تیره، کلروز و اختلال Fe	لکه‌برگی قارچی	pH و غلظت Mn بررسی شود؛ از اسیدی‌کردن افراطی پرهیز شود
مسمومیت مس	کاهش رشد ریشه، ریشه تیره، کمبود ثانویه Fe و رشد ضعیف	پوسیدگی ریشه	کاهش ورودی Cu و بررسی تجمع ناشی از قارچ‌کش‌های مسی
مسمومیت آمونیوم	ریشه ضعیف، رشد غیرطبیعی، سوختگی و عدم تعادل کاتیونی	کمبود Ca/Mg	تعادل NH4:NO3 و کنترل اکسیژن، دما و pH ریشه
سم‌سوزی محلول‌پاشی	لکه‌های سوخته، برنزه‌شدن، پیچش یا توقف ناگهانی رشد پس از سمپاشی/کودپاشی	بیماری یا کمبود	تاریخچه محلول‌پاشی، اختلاط، دما، غلظت، کیفیت آب و pH تانک بررسی شود
آسیب ناشی از بادبردگی علف‌کش	پیچش و بدشکلی برگ جوان، خمیدگی دمبرگ، توقف رشد یا سفیدشدگی؛ معمولاً بعد از سمپاشی اطراف و در جهت باد	ویروس، کمبود ریزمغذی یا سم‌سوزی مستقیم	بررسی جهت باد، زمان سمپاشی مزرعه مجاور و ماده مصرفی؛ جلوگیری از تماس مجدد و پایش رشد جدید

اختلالات فیزیولوژیک خیار؛ وقتی عامل زنده‌ای در کار نیست

اختلال فیزیولوژیک عامل زنده ندارد؛ بنابراین قبل از قارچ‌کش و حشره‌کش، آب، دما، نور، ریشه، EC و مرحله رشد بررسی شود.

عکس واقعی/تشخیصینشانه کلیدیاقدام اولیه

فیزیولوژیک

پوسیدگی گلگاه

نشانه کلیدی: لکه آبسوخته و سپس قهوه‌ای/چرمی در انتهای گل؛ بیماری عفونی نیست.

اقدام کاربردی: آب یکنواخت، کاهش EC، سلامت ریشه و تعادل Ca/K/Mg؛ صرفاً افزایش کود کلسیم بدون اصلاح آب ممکن است بی‌اثر باشد.

فرم میوه

میوه کج یا قلابی

نشانه کلیدی: رشد یک سمت میوه کمتر از سمت دیگر؛ در ارقام بذردار گرده‌افشانی ناقص علت مهمی است.

اقدام کاربردی: گرده‌افشانی، آب، دما، بار بوته و تریپس بررسی؛ برای هیبرید پارتنوکارپ ابتدا اقلیم و بار بوته ارزیابی شود.

میوه خیار؛ تلخی می تواند با تنش و ژنتیک تشدید شود

کیفیت

تلخی خیار

نشانه کلیدی: طعم تلخ به‌ویژه نزدیک انتهای ساقه؛ مرتبط با کوکوربیتاسین و تنش/ژنتیک.

اقدام کاربردی: نوسان خشکی، گرما و تنش ریشه کاهش؛ رقم مناسب انتخاب و آبیاری یکنواخت حفظ شود. کود یا سم خاص جای کنترل تنش را نمی‌گیرد.

سقط میوه

ریزش گل و میوه جوان

نشانه کلیدی: گل یا میوه تازه‌تشکیل‌شده زرد/خشک می‌شود و رشد متوقف می‌شود.

اقدام کاربردی: گرمای روز/شب، نور، بار بوته، آب، EC، N زیاد و ضعف ریشه بررسی؛ در ارقام وابسته به گرده، گرده‌افشانی نیز ارزیابی شود.

ادم

ادم (Edema)

نشانه کلیدی: تاول‌های آبسوخته که بعداً چوب‌پنبه‌ای می‌شوند؛ وقتی جذب آب از توان تعرق جلو می‌زند.

اقدام کاربردی: آبیاری، RH، دمای شب و جریان هوا تنظیم؛ از اشباع ریشه در شب‌های خنک جلوگیری شود.

پس‌ازبرداشت

آسیب سرمایی (Chilling injury)

نشانه کلیدی: فرورفتگی، آبسوختگی، زردی و افزایش پوسیدگی پس از نگهداری طولانی در دمای پایین.

اقدام کاربردی: زنجیره سرد را در محدوده توصیه‌شده خیار نگه دارید؛ از نگهداری طولانی زیر حدود 10 درجه سانتی‌گراد پرهیز شود.

گرما/نور

آفتاب‌سوختگی میوه

نشانه کلیدی: ناحیه روشن/سفید و سپس آسیب‌دیده روی سمت در معرض تابش؛ پس از هرس سنگین یا از دست‌رفتن برگ‌ها تشدید می‌شود.

اقدام کاربردی: پوشش برگ متعادل حفظ، هرس ناگهانی محدود، بیماری‌های برگی کنترل و در گرمای شدید از سایه‌اندازی مناسب استفاده شود.

پوسیدگی گلگاه

نشانه: بافت آبسوخته و سپس قهوه‌ای/چرمی در انتهای گل میوه. موضوع اصلی، نرسیدن کافی کلسیم به بافت در حال رشد است؛ حتی وقتی کلسیم کل خاک کافی باشد.

عامل‌های تشدیدکننده: نوسان رطوبت، EC بالا، آسیب ریشه، رشد خیلی سریع، گرمای شدید و رقابت یونی.

مدیریت: یکنواختی آب، سلامت ریشه، تعادل Ca/K/Mg، کنترل شوری و سپس انتخاب منبع Ca مناسب.

میوه کج، قلابی یا باریک در یک سمت

در ارقام بذردار، گرده‌افشانی ناقص می‌تواند رشد نامتقارن بسازد. تریپس، گرما، خشکی، آسیب مکانیکی و نوسان شدید آب نیز از علل مهم‌اند. در ارقام پارتنوکارپ ابتدا تنش اقلیمی، بار بوته و آسیب آفت بررسی شود.

تلخی خیار

تلخی با کوکوربیتاسین‌ها مرتبط است و زمینه ژنتیکی همراه با تنش خشکی، گرما و نوسان آب می‌تواند آن را تشدید کند. راهکار اصلی، کاهش تنش و انتخاب رقم مناسب است؛ کود یا سم «ضدتلخی» جای مدیریت آب و اقلیم را نمی‌گیرد.

ریزش گل و میوه جوان

گرمای زیاد، شب گرم، نور کم، تنش آب، N زیاد، ضعف ریشه، شوری، بار بیش‌ازحد و در ارقام وابسته به گرده، گرده‌افشانی ضعیف از علل مهم‌اند. تشخیص باید بر اساس زمان بروز و وضعیت کل بوته انجام شود.

ادم (Edema)

وقتی جذب آب از ریشه از توان تعرق بیشتر شود، لکه‌های آبسوخته و سپس بافت چوب‌پنبه‌ای ممکن است ایجاد شود. رطوبت بالا، دمای پایین و آبیاری سنگین خطر را بیشتر می‌کنند. تهویه و تنظیم آبیاری کلیدی است.

سرمازدگی و Chilling

خیار حتی در دماهای بالاتر از صفر نیز به سرمای طولانی حساس است. در میوه پس از برداشت، نگهداری طولانی زیر حدود ۱۰°C می‌تواند فرورفتگی سطح، آبسوختگی و پوسیدگی ثانویه ایجاد کند.

آفتاب‌سوختگی

کاهش ناگهانی پوشش برگ، هرس سنگین، بیماری شدید برگی یا گرمای بالا می‌تواند میوه را در معرض تابش مستقیم قرار دهد. حفظ سایه‌اندازی متعادل و سلامت برگ نخستین خط دفاع است.

۱۰

آفات مهم خیار؛ شناسایی، پایش و کنترل

در گلخانه، آفات مکنده علاوه بر خسارت مستقیم، ناقل ویروس‌اند. ارزش «کشف زودهنگام کانون» معمولاً از سمپاشی دیرهنگام بسیار بیشتر است.

اطلس آفات خیار: برای شناسایی فقط حشره بالغ را نبینید؛ پشت برگ، تخم/پوره، الگوی خسارت، عسلک، تار و محل شروع آلودگی را هم بررسی کنید.

عکس واقعی/تشخیصینشانه کلیدیاقدام اولیه

آفت مکنده

سفیدبالک

نشانه کلیدی: حشرات سفید پشت برگ، پوره‌های ثابت، عسلک و دوده؛ ناقل مهم ویروس‌های زردی.

اقدام کاربردی: توری و نشای پاک، کارت زرد، حذف میزبان، Encarsia/Eretmocerus؛ در نیاز شیمیایی چرخش گروه اثر حشره‌کش/کنه‌کش 7C (IRAC)/16/23/28/4D طبق ثبت.

کلنی شته روی گیاه؛ شته خیار ناقل ویروس است

آفت مکنده

شته جالیز

نشانه کلیدی: کلنی روی جوانه و پشت برگ، پیچیدگی، عسلک و حضور مورچه؛ ناقل سریع ویروس.

اقدام کاربردی: کنترل علف هرز و دشمنان طبیعی؛ Aphidius/Aphidoletes؛ در صورت نیاز فلونیکامید (Flonicamid) (29)، 4D یا 4A فقط با چرخش و ثبت محلی.

آفت مکنده

تریپس

نشانه کلیدی: نقره‌ای شدن، نقاط سیاه مدفوع، زخم و بدشکلی میوه؛ بعضی گونه‌ها ناقل ویروس‌اند.

اقدام کاربردی: کارت آبی/زرد، توری و Orius/کنه‌های شکارگر؛ در نیاز شیمیایی گروه اثر حشره‌کش/کنه‌کش 5 (IRAC)، 6 یا 28 با رعایت ثبت و مقاومت.

کنه

کنه تارتن دونقطه‌ای

نشانه کلیدی: stippling زرد ریز، برنزه‌شدن و تار ظریف؛ گرما و خشکی جمعیت را منفجر می‌کند.

اقدام کاربردی: Phytoseiulus/Neoseiulus و پرهیز از نابودی شکارگرها؛ در نیاز شیمیایی چرخش گروه اثر حشره‌کش/کنه‌کش 6 (IRAC)/10A/10B/20D/23.

مینوز

مینوز برگ Liriomyza

نشانه کلیدی: تونل‌های روشن مارپیچ در پهنک؛ در شدت بالا کاهش سطح فتوسنتز و ریزش برگ.

اقدام کاربردی: کارت زرد و Diglyphus؛ حذف برگ بسیار آلوده؛ در صورت نیاز سیرومازین (Cyromazine) (17)، آبامکتین (Abamectin) (6) یا اسپینوسین (Spinosyn) (5) طبق ثبت.

سوسک

سوسک‌های خیار / کدوییان

نشانه کلیدی: سوراخ‌خوری برگ، گل و نهال؛ در برخی مناطق ناقل بیماری‌های باکتریایی.

اقدام کاربردی: پوشش ردیف در استقرار، پایش حاشیه و حذف بقایا؛ هر حشره‌کش باید با توجه به گرده‌افشان‌ها و ثبت محلی انتخاب شود.

لارو جونده

کرم‌های برگخوار و طوقه‌بر

نشانه کلیدی: جویدگی برگ/گل/میوه یا قطع بوته نزدیک سطح خاک؛ برخی لاروها شب‌فعال‌اند.

اقدام کاربردی: پایش غروب، حذف علف هرز و Bt برای لارو جوان؛ در نیاز شیمیایی گروه اثر حشره‌کش/کنه‌کش 28 (IRAC) یا 5 و سایر ثبت‌های محلی با چرخش.

نماتد

نماتد مولد گره ریشه

نشانه کلیدی: گال‌های واقعی روی ریشه، ضعف لکه‌ای، پژمردگی در گرما و پاسخ ضعیف به کود.

اقدام کاربردی: آزمون خاک، نشای سالم، تناوب، آفتاب‌دهی و پایه مقاوم/پیوند؛ نماتدکش فقط بر اساس ثبت محصول و نظر گیاه‌پزشک.

سفیدبالک Bemisia tabaci حشره بالغ — سفیدبالک *Bemisia tabaci*؛ بالغ‌ها و پوره‌ها عمدتاً پشت برگ دیده می‌شوند.

کنه تارتن دونقطه ای Tetranychus urticae — کنه تارتن دونقطه‌ای؛ لکه‌های نقطه‌ای روشن، برنزه‌شدن و در جمعیت بالا تار ظریف.

آفت	نشانه تشخیصی	پایش و پیشگیری	کنترل زیستی	مواد مؤثره نمونه برای چرخش*
سفیدبالک Bemisia tabaci / Trialeurodes vaporariorum	حشره سفید کوچک پشت برگ، پوره‌های چسبیده، عسلک، دوده سیاه، ضعف بوته؛ ناقل برخی ویروس‌ها	توری مناسب، نشای پاک، کارت زرد، حذف علف هرز میزبان، پایش پوره‌ها در برگ‌های میانی	Encarsia formosa، Eretmocerus spp.، قارچ‌های حشره‌کش ثبت‌شده	اسپیرومسیفن (Spiromesifen) (گروه اثر حشره‌کش/کنه‌کش 23 (IRAC))، بوپروفزین (Buprofezin) (16)، پیری‌پروکسی‌فن (Pyriproxyfen) (7C)، فلوپیرادیفورون (Flupyradifurone) (4D)، سیانترانیلی‌پرول (Cyantraniliprole) (28)؛ فقط در صورت ثبت محصول-آفت
شته جالیز Aphis gossypii	کلنی روی جوانه و پشت برگ، پیچیدگی، عسلک؛ ناقل سریع ویروس‌هایی مثل CMV	کنترل علف هرز، پایش رشدهای جوان، مالچ بازتابنده در مزرعه، حفاظت از دشمنان طبیعی	Aphidius spp.، Aphidoletes aphidimyza، کفشدوزک و بالتوری	فلونیکامید (Flonicamid) (29)، استامی‌پراید (Acetamiprid) (4A)، فلوپیرادیفورون (Flupyradifurone) (4D)، صابون‌ها/روغن‌های مجاز؛ از تکرار پی‌درپی 4A پرهیز شود
تریپس Thrips tabaci / Frankliniella occidentalis	نقره‌ای شدن بافت، نقاط سیاه مدفوع، زخم و بدشکلی میوه، حضور در گل؛ برخی گونه‌ها ناقل ویروس‌اند	کارت آبی/زرد، توری، حذف میزبان‌های حاشیه، تکاندن گل روی کاغذ سفید	Orius spp.، Neoseiulus/Amblyseius spp. و قارچ‌های حشره‌کش	اسپینوساد (Spinosad) یا اسپینتورام (Spinetoram) (5)، آبامکتین (Abamectin) (6)، سیانترانیلی‌پرول (Cyantraniliprole) (28) بر اساس ثبت و مرحله آفت
کنه تارتن دونقطه‌ای Tetranychus urticae	لکه‌های بسیار ریز روشن، سپس زردی/برنزه‌شدن و تار؛ طغیان در گرما و خشکی	پایش پشت برگ و نقاط گرم گلخانه، جلوگیری از گردوغبار، پرهیز از حشره‌کش‌های برهم‌زننده دشمنان طبیعی	Phytoseiulus persimilis، Neoseiulus californicus	آبامکتین (Abamectin) (6)، اسپیرومسیفن (Spiromesifen) (23)، بیفنازیت (Bifenazate) (20D)، هگزی‌تیازوکس (Hexythiazox) (10A)، اتوکسازول (Etoxazole) (10B)؛ مرحله تخم/پوره/بالغ در انتخاب مهم است
مینوز برگ Liriomyza spp.	دالان‌های سفید مارپیچ داخل برگ، نقاط تغذیه‌ای بالغ و شفیره در برگ/سطح بستر	نشای سالم، کارت زرد، حذف برگ‌های به‌شدت آلوده بدون نابودی پارازیتوئیدها	Diglyphus isaea و سایر پارازیتوئیدها	سیرومازین (Cyromazine) (17)، آبامکتین (Abamectin) (6)، اسپینوساد (Spinosad) (5) بر اساس ثبت
سوسک‌های خیار	جویدگی برگ و گل، سوراخ‌خوری نهال و میوه؛ برخی گونه‌ها ناقل بیماری‌های باکتریایی‌اند	پوشش ردیف در مراحل حساس، پایش حاشیه، مدیریت علف‌های میزبان و حفاظت از گرده‌افشان‌ها	دشمنان طبیعی و عوامل زیستی؛ اثر بسته به گونه متفاوت است	برخی پایرتروئیدها (3A) یا نئونیکوتینوئیدها (4A) در کشورهایی ثبت دارند؛ در زمان گلدهی خطر گرده‌افشان‌ها تعیین‌کننده است
کرم‌های برگخوار و طوقه‌بر	جویدگی برگ، سوراخ میوه، فضولات، یا قطع نشا نزدیک سطح خاک	بازدید غروب/شب، مدیریت بقایا و علف هرز، جست‌وجوی لارو جوان	باسیلوس تورینجینسیس (Bacillus thuringiensis) برای لاروهای جوان، دشمنان طبیعی	کلرانترانیلی‌پرول (Chlorantraniliprole) (28)، امامکتین (Emamectin) benzoate (6)، اسپینوساد (Spinosad)/اسپینتورام (Spinetoram) (5) بسته به گونه و ثبت
نماتد مولد گره ریشه Meloidogyne spp.	گال مشخص روی ریشه، ضعف لکه‌ای، پژمردگی در گرما، پاسخ ضعیف به کود	آزمون خاک، نشای سالم، تناوب با غیرمیزبان، آفتاب‌دهی، بهداشت، پیوند روی پایه مقاوم در سیستم‌های مناسب	فرآورده‌های زیستی معتبر حاوی پرپورئوسیلیوم (Purpureocillium)، تریکودرما (Trichoderma) یا باکتری‌های آنتاگونیست در صورت ثبت	نماتدکش شیمیایی فقط بر اساس ثبت روز و شرایط کشت؛ انتخاب اشتباه می‌تواند دوره کارنس و سلامت ریشه را به خطر اندازد

* این ستون برای شناخت ماده مؤثره و گروه اثر است، نه نسخه دوز مصرف. نام تجاری، فرمولاسیون، دوز، PHI و مجوز مصرف روی خیار باید از برچسب ثبت‌شده همان محصول کنترل شود.

سفیدبالک؛ از عسلک تا ویروس

پایش فقط بالغ‌های پروازکننده کافی نیست. برگ‌های میانی و جوان برای تخم و پوره بررسی شوند و کارت زرد برای روند جمعیت استفاده شود. وقتی عسلک و دوده سیاه دیده می‌شود معمولاً جمعیت از مرحله مطلوب مدیریت عبور کرده است.

برنامه منطقی: توری و نشای پاک → کنترل علف هرز میزبان → شکارگر/پارازیتوئید → در صورت عبور از آستانه، ماده مؤثره متناسب با مرحله رشدی آفت و چرخش IRAC. تکرار یک گروه، به‌خصوص گروه‌های پرمصرف، فشار انتخاب مقاومت را بالا می‌برد.

شته؛ چرا سمپاشی همیشه جلوی ویروس را نمی‌گیرد؟

CMV و برخی ویروس‌ها می‌توانند طی تغذیه‌های کوتاه شته منتقل شوند؛ بنابراین حشره‌کش ممکن است پس از انتقال ویروس حشره را بکشد. به همین دلیل حذف منبع ویروس، علف هرز، استفاده از مالچ بازتابنده و نشای سالم در کنار کنترل شته مهم است.

تریپس؛ آفتی کوچک با اثر بزرگ روی بازارپسندی

تریپس در گل‌ها و بافت‌های پنهان زندگی می‌کند. نقره‌ای شدن و اسکار میوه ممکن است زمانی دیده شود که خسارت قبلاً رخ داده است. پایش گل، تله و کنترل زودهنگام جمعیت اهمیت دارد. مواد گروه 5 نباید بدون چرخش تکرار شوند.

کنه؛ چرا یک‌باره منفجر می‌شود؟

هوای گرم و خشک، گردوغبار و حذف کنه‌های شکارگر با بعضی حشره‌کش‌ها می‌تواند رشد جمعیت را سریع کند. انتخاب کنه‌کش باید مرحله غالب جمعیت را در نظر بگیرد؛ بعضی مواد روی تخم/پوره بهترند و بعضی روی مراحل متحرک.

۱۱

بیماری‌های خیار؛ قارچی، شبه‌قارچی، باکتریایی، ویروسی و خاکزاد

تشخیص عامل قبل از انتخاب سم مهم است؛ «لکه برگ» یا «پژمردگی» نام بیماری نیست.

اطلس بیماری‌های خیار: شکل لکه، محدودشدن به رگبرگ، سطح زیرین برگ، بافت طوقه/آوند و شرایط رطوبتی برای تشخیص افتراقی حیاتی‌اند.

عکس واقعی/تشخیصینشانه کلیدیاقدام اولیه

قارچی

سفیدک پودری

نشانه کلیدی: پوشش سفید آردمانند روی سطح برگ؛ برگ پیر غالباً زودتر درگیر می‌شود.

اقدام کاربردی: رقم مقاوم، تهویه و حذف کانون؛ در برنامه شیمیایی چرخش گروه اثر قارچ‌کش 3 (FRAC)/5/7/11 و سایر ثبت‌ها، بدون تکرار متوالی یک گروه.

اومیست

سفیدک داخلی / دروغی

نشانه کلیدی: لکه‌های زرد زاویه‌دار محدود به رگبرگ؛ در رطوبت بالا اسپورزایی خاکستری/ارغوانی پشت برگ.

اقدام کاربردی: خشک‌شدن سریع برگ، تهویه و رقم مقاوم؛ در نیاز شیمیایی گروه‌های FRAC اختصاصی اومیست مانند 40/21/28/49 با توجه به ثبت و مقاومت.

باکتریایی

لکه زاویه‌ای باکتریایی

نشانه کلیدی: لکه آبسوخته و زاویه‌دار، سپس خشک و سوراخ‌دار؛ با آب پاششی و کار روی بوته خیس گسترش می‌یابد.

اقدام کاربردی: بذر سالم، قطره‌ای و بهداشت؛ ترکیبات مسی فقط در صورت ثبت و با توجه به مقاومت باکتری به مس.

ریشه/نشا

بوته‌میری Pythium

نشانه کلیدی: پوسیدگی بذر/ریشه و باریک‌شدن آبسوخته طوقه؛ بستر سرد و خیس خطر را بالا می‌برد.

اقدام کاربردی: بستر سالم، زهکش و ضدعفونی تجهیزات؛ مواد ضد اومیست فقط پس از تشخیص و طبق ثبت.

ریشه/طوقه

فیتوفترا

نشانه کلیدی: پژمردگی، پوسیدگی آبسوخته طوقه/ریشه و گاهی پوسیدگی سفید میوه در رطوبت.

اقدام کاربردی: زهکش و جلوگیری از جابه‌جایی آب آلوده؛ انتخاب ماده ضد اومیست باید بر اساس عامل، FRAC و ثبت روز باشد.

پوسیدگی طوقه و بوته میری ریزوکتونیا در خیار

خاکزاد

Rhizoctonia / پوسیدگی طوقه

نشانه کلیدی: زخم خشک‌تر و قهوه‌ای طوقه/ریشه و افتادن نشا؛ پاسخ آن با Pythium یکسان نیست.

اقدام کاربردی: تشخیص عامل، بستر پاک و کنترل رطوبت؛ قارچ‌کش باید اختصاصی عامل و دارای ثبت محصول باشد.

آوندی

پژمردگی فوزاریومی

نشانه کلیدی: پژمردگی تدریجی یا یک‌طرفه، زردی و تغییر رنگ آوند در طوقه.

اقدام کاربردی: پایه/رقم مقاوم، بهداشت، بستر سالم و کاهش تنش ریشه؛ درمان شیمیایی پس از آلودگی سیستمیک معمولاً قابل اتکا نیست.

قارچی

گامی‌استم بلایت

نشانه کلیدی: لکه‌های قهوه‌ای برگ، شانکر ساقه، ترشح صمغ و نقاط سیاه پیکنیدی.

اقدام کاربردی: بذر سالم، حذف بقایا و خشک نگه‌داشتن تاج پوشش؛ قارچ‌کش‌های ثبت‌شده با چرخش FRAC.

قارچی

کپک خاکستری Botrytis

نشانه کلیدی: رشد خاکستری پرزدار روی گل پیر، زخم هرس، ساقه یا میوه؛ رطوبت بالا محرک اصلی است.

اقدام کاربردی: حذف بافت مرده، تهویه و خشک‌کردن سطح؛ در نیاز شیمیایی چرخش گروه اثر قارچ‌کش 7 (FRAC)/9/12/17 یا ثبت‌های محلی.

قارچی

آنتراکنوز

نشانه کلیدی: لکه‌های قهوه‌ای برگ و ضایعات گرد و فرورفته میوه؛ در رطوبت ممکن است توده اسپور صورتی دیده شود.

اقدام کاربردی: بذر سالم، تناوب و عدم کار در شاخ‌وبرگ خیس؛ قارچ‌کش طبق عامل و FRAC ثبت‌شده.

قارچی

آلترناریا

نشانه کلیدی: لکه قهوه‌ای با هاله و حلقه‌های متحدالمرکز؛ بیشتر روی برگ‌های مسن.

اقدام کاربردی: تناوب، حذف بقایا، کاهش خیس‌ماندن برگ؛ قارچ‌کش حفاظتی/سیستمیک فقط بر پایه تشخیص و ثبت.

قارچی

اسکلروتینیا / کپک سفید

نشانه کلیدی: میسلیوم سفید پنبه‌ای و اسکلروت‌های سیاه سخت روی ساقه/میوه.

اقدام کاربردی: بهداشت، کاهش RH، حذف بوته با اسکلروت و مدیریت تناوب؛ گزینه شیمیایی باید قبل از آلودگی شدید و طبق ثبت انتخاب شود.

ویروسی

CMV؛ موزاییک خیار

نشانه کلیدی: موزاییک، کوتولگی و بدشکلی برگ/میوه؛ شته‌ها انتقال سریع انجام می‌دهند.

اقدام کاربردی: ویروس درمان شیمیایی ندارد؛ حذف بوته، نشای سالم، کنترل میزبان هرز و مدیریت ناقل انجام شود.

ویروسی

ZYMV

نشانه کلیدی: موزاییک شدید، vein banding، تاول‌زدگی و بدشکلی برگ و میوه.

اقدام کاربردی: رقم مقاوم، حذف میزبان و مدیریت شته؛ سم‌پاشی قادر به درمان ویروس داخل گیاه نیست.

ویروسی

WMV؛ موزاییک هندوانه

نشانه کلیدی: موزاییک و بدشکلی با شدت متغیر؛ از CMV/ZYMV با ظاهر تنها همیشه قابل تفکیک نیست.

اقدام کاربردی: تشخیص آزمایشگاهی در موارد مهم؛ حذف کانون، کنترل علف هرز و مدیریت شته‌ها.

ویروسی

CYSDV؛ زردی کوتولگی کدوییان

نشانه کلیدی: زردی بین‌رگبرگی از برگ‌های پیر با باقی‌ماندن رگبرگ سبز؛ ناقل سفیدبالک.

اقدام کاربردی: توری، مدیریت سفیدبالک، حذف میزبان‌های هرز و نشای سالم؛ برای خود ویروس سم درمانی وجود ندارد.

ویروسی

CABYV؛ زردی شته‌زاد کدوییان

نشانه کلیدی: زردی برگ‌های مسن و ضخیم‌شدن/شکنندگی با حفظ نسبی رگبرگ‌ها؛ انتقال توسط شته.

اقدام کاربردی: نشای پاک، حذف میزبان و مدیریت شته؛ تشخیص افتراقی با CYSDV و کمبود Mg بهتر است آزمایشگاهی باشد.

علائم CGMMV روی برگ خیار؛ موزاییک سبز و بدشکلی

ویروسی

CGMMV؛ لکه سبز خیار

نشانه کلیدی: موزاییک سبز، چروکیدگی و بدشکلی؛ انتقال بذرزاد و مکانیکی بسیار مهم است.

اقدام کاربردی: بذر معتبر، ضدعفونی ابزار/دست، حذف سریع بوته و محدودکردن رفت‌وآمد؛ حشره‌کش راه‌حل CGMMV نیست.

سفیدک داخلی خیار لکه های زاویه دار زرد روی برگ — سفیدک داخلی خیار: لکه‌های زاویه‌دار محدود به رگبرگ‌ها.

سفیدک پودری روی برگ کدوییان — سفیدک پودری: پوشش سفید آردمانند روی سطح برگ.

ویروس موزاییک خیار روی میوه خیار — بدشکلی میوه ناشی از CMV؛ برای ویروس داخل گیاه درمان شیمیایی وجود ندارد.

بیماری	نشانه کلیدی	شرایط تشدید	مدیریت اصلی	گروه‌های شیمیایی نمونه
سفیدک پودری	پودر سفید روی سطح برگ	تراکم، رقم حساس، تاج‌پوشش متراکم	رقم مقاوم، تهویه، حذف برگ شدید، چرخش قارچ‌کش	گروه اثر قارچ‌کش 3 (FRAC)، 5، 7، 11 و سایر گروه‌های ثبت‌شده
سفیدک داخلی	لکه زرد زاویه‌دار؛ اسپور خاکستری/ارغوانی پشت برگ	رطوبت و خیس‌ماندن برگ	خشک نگه‌داشتن برگ، هشدار بیماری، رقم مقاوم	گروه اثر قارچ‌کش 21 (FRAC)، 28، 40، 43، 49، 4 بر اساس ثبت و مقاومت منطقه
لکه زاویه‌ای باکتریایی	لکه آبسوخته زاویه‌دار و سپس سوراخ‌شدن	بذر آلوده، آب پاششی، کار روی برگ خیس	بذر سالم، تناوب، قطره‌ای، بهداشت	ترکیبات مسی مجاز؛ اثر وابسته به حساسیت جمعیت
بوته‌میری/فیتوفترا	طوقه آبسوخته، پوسیدگی ریشه، پژمردگی در خاک مرطوب	زهکش بد و آب آزاد	بستر سالم، زهکش، مدیریت آب	متالاکسیل (Metalaxyl)/mefenoxam (4)، mandipropamid (40)، propamocarb (28) و گزینه‌های ثبت‌شده
فوزاریوم	پژمردگی و تغییر رنگ آوند	خاک آلوده، تنش ریشه	پایه/رقم مقاوم، پیوند، بهداشت، تناوب و آفتاب‌دهی	کنترل شیمیایی پس از آلودگی سیستمیک قابل اتکای اصلی نیست
بوتریتیس	کپک خاکستری روی گل پیر، زخم و بافت مرده	RH بالا، شبنم، تهویه ضعیف	حذف بافت مرده، خشک‌کردن تاج‌پوشش	گروه اثر قارچ‌کش 7 (FRAC)، 9، 12، 17 و مخلوط‌های ثبت‌شده
گامی‌استم بلایت	شانکر ساقه، لکه برگ، نقاط سیاه باردهی قارچ	بقایای آلوده، بذر و رطوبت	بذر سالم، بقایازدایی، تناوب	گروه‌های 3، 7، 11 با توجه به مقاومت و ثبت
ویروس‌ها	موزاییک، تاول، بدشکلی، زردی بین‌رگبرگی	ناقل، نشای آلوده، علف هرز، تماس مکانیکی بسته به ویروس	پیشگیری، حذف بوته، کنترل ناقل و منبع	برای ویروس داخل گیاه «ویروس‌کش درمانی» وجود ندارد

سفیدک پودری خیار

عامل‌ها: عمدتاً قارچ‌هایی از Podosphaera و Golovinomyces. علامت کلاسیک، لکه‌های سفید آردمانند است که به هم می‌پیوندند و فتوسنتز را کاهش می‌دهند. برخلاف سفیدک داخلی، آب آزاد روی برگ شرط اصلی جوانه‌زنی نیست.

مدیریت زراعی: رقم مقاوم، حذف برگ‌های شدیداً آلوده، تهویه، تعادل N و جلوگیری از تراکم بیش‌ازحد شاخ‌وبرگ.

نمونه مواد مؤثره‌ای که در برنامه‌های بین‌المللی مدیریت سفیدک پودری خیار دیده می‌شوند: کرزوکسیم‌متیل (Kresoxim-methyl) (گروه اثر قارچ‌کش 11 (FRAC))، پنکونازول (Penconazole) (3)، آزوکسی‌استروبین (Azoxystrobin) + دیفنوکونازول (Difenoconazole) (11+3)، هگزاکونازول (Hexaconazole) (3) و تریدمورف (Tridemorph) (5). به‌دلیل خطر مقاومت، گروه 11 یا 3 پشت‌سرهم تکرار نشود و دوز/PHI از برچسب روز گرفته شود.

سفیدک داخلی / دروغی خیار

عامل: Pseudoperonospora cubensis. روی خیار، لکه‌ها اغلب زاویه‌دار و به رگبرگ محدودند. پشت برگ در رطوبت مناسب اسپورزایی خاکستری تا ارغوانی دیده می‌شود و در شرایط مساعد بیماری می‌تواند طی چند روز سطح برگ زیادی را از بین ببرد.

مدیریت: کاهش مدت خیس‌بودن برگ، آبیاری قطره‌ای، تهویه، رقم مقاوم و شروع برنامه حفاظتی بر اساس خطر بیماری. در بسیاری از برنامه‌های دنیا مواد گروه‌های گروه اثر قارچ‌کش 40 (FRAC)، 21، 28، 43 و 49 به‌صورت چرخشی استفاده می‌شوند؛ برچسب محلی و حساسیت جمعیت پاتوژن باید بررسی شود.

لکه زاویه‌ای باکتریایی

عامل: Pseudomonas syringae pv. lachrymans. ضایعات ابتدا آبسوخته‌اند، سپس قهوه‌ای و به‌دلیل رگبرگ‌ها زاویه‌دار می‌شوند. با خشک‌شدن، مرکز ضایعه ممکن است بریزد و ظاهر سوراخ‌دار ایجاد کند.

مدیریت: بذر سالم، تناوب، آبیاری قطره‌ای، جلوگیری از کار روی بوته خیس و بهداشت ابزار. ترکیبات مسی در برخی برنامه‌ها استفاده می‌شوند، اما مقاومت باکتری به مس ممکن است وجود داشته باشد و مس جای پیشگیری را نمی‌گیرد.

بوته‌میری و پوسیدگی ریشه؛ Pythium / Phytophthora / Rhizoctonia

علائم: سبز نشدن بذر، باریک و آبسوخته شدن طوقه نشا، افتادن بوته، قهوه‌ای شدن ریشه و پژمردگی در خاک مرطوب. تشخیص عامل اهمیت زیادی دارد، چون این عوامل به یک گروه قارچ‌کش پاسخ یکسان ندارند.

پیشگیری: بستر سالم، زهکش، آب با کیفیت، ضدعفونی سینی و ابزار، جلوگیری از انتقال آب آلوده و پرهیز از اشباع طولانی.

در بیماری‌های ناشی از اومیست‌ها مانند برخی گونه‌های Pythium و Phytophthora، مواد اختصاصی این گروه پاتوژن ممکن است در برنامه مدیریت جای داشته باشند؛ اما انتخاب ماده باید پس از تشخیص عامل انجام شود. Rhizoctonia و Fusarium زیست‌شناسی متفاوتی دارند و نباید نسخه یکسان برای همه بوته‌میری‌ها به کار برد.در بیماری‌های ناشی از اومیست‌ها مانند برخی گونه‌های Pythium و Phytophthora، مواد اختصاصی این گروه پاتوژن ممکن است در برنامه مدیریت جای داشته باشند؛ اما انتخاب ماده باید پس از تشخیص عامل انجام شود. Rhizoctonia و Fusarium زیست‌شناسی متفاوتی دارند و نباید نسخه یکسان برای همه بوته‌میری‌ها به کار برد.Phytophthora drechsleri ذکر شده است. این مثال را نباید به Rhizoctonia یا Fusarium تعمیم داد.

پژمردگی فوزاریومی

پژمردگی تدریجی، زردی و تغییر رنگ آوند از علائم مهم‌اند. عامل خاکزاد می‌تواند در خاک باقی بماند. پایه یا رقم مقاوم، پیوند، بستر سالم، تناوب طولانی در شرایط ممکن، آفتاب‌دهی و کاهش تنش ریشه معمولاً از درمان شیمیایی بعد از آلودگی مؤثرترند.

گامی‌استم بلایت / پوسیدگی سیاه

ضایعات برگ و ساقه، شانکر و نقاط سیاه باردهی قارچ از نشانه‌ها هستند. بذر آلوده و بقایا چرخه را حفظ می‌کنند. بذر سالم، تناوب، حذف بقایا، کاهش رطوبت برگ و چرخش قارچ‌کش‌های ثبت‌شده با FRAC متفاوت اهمیت دارد؛ مقاومت قارچی می‌تواند برنامه‌های تک‌گروهی را شکست دهد.

کپک خاکستری Botrytis

روی گل‌های پیر، زخم هرس، بافت مرده و میوه، رشد خاکستری و پرزدار ایجاد می‌شود. حذف بافت آلوده در کیسه، خشک نگه‌داشتن تاج‌پوشش و ضدعفونی ابزار بسیار مهم است. در کشورهایی که ثبت دارند، موادی از گروه اثر قارچ‌کش 9 (FRAC)، 12، 17 و 7 یا مخلوط آنها استفاده می‌شوند و مدیریت مقاومت ضروری است.

آنتراکنوز، آلترناریا و لکه‌برگی‌ها

ضایعات فرورفته میوه در آنتراکنوز و لکه‌های قهوه‌ای با حلقه‌های متحدالمرکز در بعضی آلترناریاها دیده می‌شود. بذر سالم، تناوب، مدیریت بقایا، جلوگیری از خیس‌ماندن طولانی برگ و قارچ‌کش ثبت‌شده بر اساس تشخیص عامل توصیه می‌شود.

اسکلروتینیا / کپک سفید

پوسیدگی نرم با رشد پنبه‌ای سفید و تشکیل سختینه‌های سیاه روی یا داخل ساقه از علائم مهم است. رطوبت بالا، بافت متراکم و بقایای آلوده خطر را بالا می‌برند. کاهش RH، حذف بوته و سختینه، بهداشت و تناوب طولانی پایه مدیریت‌اند.

ویروس موزاییک خیار CMV

شفاف‌شدن رگبرگ، موزاییک سبز روشن/تیره، کوتولگی و بدشکلی برگ و میوه از علائم‌اند. CMV دامنه میزبانی گسترده دارد و توسط گونه‌های متعدد شته به‌صورت سریع منتقل می‌شود.

کنترل: بوته آلوده درمان نمی‌شود. حذف بوته، کنترل علف هرز میزبان، نشای سالم، مالچ بازتابنده در مزرعه و مدیریت ناقل برای کاهش فشار آلودگی مفیدند. حشره‌کش به‌تنهایی لزوماً انتقال سریع ویروس را متوقف نمی‌کند.

ZYMV، WMV و موزاییک‌های کدوییان

موزاییک شدید، تاول‌زدگی، بدشکلی برگ، کوتولگی و میوه بدشکل ایجاد می‌کنند. تشخیص قطعی گونه ویروس با تست آزمایشگاهی انجام می‌شود. رقم مقاوم، حذف میزبان‌های هرز و مدیریت شته‌ها و منابع اولیه آلودگی مهم است.

CYSDV، CABYV و زردی‌های ویروسی

زردی بین‌رگبرگی، کاهش سطح فتوسنتز و افت عملکرد دیده می‌شود. CYSDV عمدتاً با سفیدبالک و CABYV با شته مرتبط است. تشخیص آزمایشگاهی برای تفکیک از کمبود Mg یا Fe ارزش زیادی دارد. مدیریت ناقل، توری، نشای سالم و حذف منابع آلودگی محور اصلی است.

CGMMV؛ ویروس لکه سبز خیار

CGMMV می‌تواند بذرزاد و به‌شدت مکانیکی باشد. موزاییک سبز، بدشکلی و افت کیفیت میوه ایجاد می‌کند. چون ابزار، دست، تماس بوته و عملیات هرس می‌تواند آن را جابه‌جا کند، بذر معتبر، ضدعفونی ابزار، محدودکردن رفت‌وآمد و حذف سریع بوته مشکوک اهمیت فوق‌العاده دارد.

۱۲

علف‌های هرز خیار؛ رقیب آب و غذا و مخزن آفت و ویروس

اطلس علف‌های هرز متداول: شناسایی گونه در مرحله جوان تعیین می‌کند که وجین، مالچ، کنترل مکانیکی یا علف‌کش اصلاً امکان‌پذیر و ایمن هست یا نه.

عکس واقعی/تشخیصینشانه کلیدیاقدام اولیه

چندساله

اویارسلام بنفش (Cyperus rotundus)

نشانه کلیدی: ساقه سه‌گوش، برگ باریک و غده/ریزوم زیرزمینی؛ وجین ناقص می‌تواند تکثیر را بیشتر کند.

اقدام کاربردی: کنترل پیش‌کاشت، خشک‌کردن غده‌ها و جلوگیری از انتقال خاک آلوده؛ علف‌کش اختصاصی فقط بر اساس ثبت و مرحله علف هرز.

پهن‌برگ

تاج‌خروس (Amaranthus spp.)

نشانه کلیدی: رشد سریع، خوشه بذری متراکم و تولید بذر فراوان؛ در خاک حاصلخیز رقابت شدید دارد.

اقدام کاربردی: وجین بسیار زودهنگام و جلوگیری از بذر‌دهی؛ بستر کاذب و مالچ ابزارهای مهم‌اند.

پهن‌برگ

سلمه‌تره (Chenopodium album)

نشانه کلیدی: برگ‌های متغیر با پوشش آردی روی رشد جوان؛ در زمین‌های غنی از N به‌سرعت رشد می‌کند.

اقدام کاربردی: کنترل قبل از بزرگ‌شدن و بذر‌دهی؛ حاشیه‌ها نیز پاک شوند چون میزبان آفات/ویروس‌ها می‌تواند باشد.

پهن‌برگ

خرفه (Portulaca oleracea)

نشانه کلیدی: ساقه گوشتی خزنده و برگ آبدار؛ قطعات ساقه روی خاک مرطوب می‌توانند دوباره ریشه‌دار شوند.

اقدام کاربردی: وجین در شرایطی که قطعات فرصت ریشه‌زایی مجدد نداشته باشند؛ مالچ و کاهش بانک بذر.

چندساله

پیچک صحرایی (Convolvulus arvensis)

نشانه کلیدی: پیچنده با گل قیفی سفید/صورتی و ریشه عمیق؛ داخل بوته خیار پیچیده و برداشت را مختل می‌کند.

اقدام کاربردی: کنترل پیش از کاشت و تضعیف ذخایر ریشه طی چند نوبت؛ کنترل دیرهنگام داخل خیار دشوار است.

باریک‌برگ

سوروف / Barnyardgrass (Echinochloa crus-galli)

نشانه کلیدی: علف یک‌ساله سریع‌الرشد؛ بدون لیگول مشخص و با خوشه‌های شاخه‌دار؛ در رطوبت و گرما قوی است.

اقدام کاربردی: کنترل در مرحله جوان، مالچ و وجین مکانیکی؛ گراس‌کش انتخابی فقط اگر برای خیار و گونه هدف ثبت شده باشد.

علف هرز فقط برای آب و کود رقابت نمی‌کند. بسیاری از گونه‌ها می‌توانند میزبان شته، سفیدبالک، تریپس، کنه و ویروس‌ها باشند. اوایل رشد، پیش از گسترش رونده‌ها، حساس‌ترین دوره رقابت است.

اویارسلام

چندساله، دارای غده زیرزمینی و بسیار سرسخت. کنترل پیش از کاشت و جلوگیری از تکثیر غده‌ای مهم‌تر از وجین سطحی است.

تاج‌خروس

رشد سریع و تولید بذر فراوان؛ وجین زودهنگام قبل از بذر‌دهی.

سلمه‌تره

رقابت شدید در زمین‌های حاصلخیز و میزبان احتمالی آفات و عوامل بیماری.

خرفه

قطعات ساقه در شرایط مرطوب می‌توانند دوباره ریشه دهند؛ وجین باید با خروج واقعی اندام گیاه همراه باشد.

پیچک صحرایی

ریشه عمیق و چندساله؛ کنترل مؤثر معمولاً باید پیش از کاشت آغاز شود.

باریک‌برگ‌ها

سوروف، ارزن وحشی، پنجه‌مرغی و گونه‌های منطقه‌ای؛ شناسایی گونه قبل از انتخاب علف‌کش ضروری است.

برنامه مدیریت علف هرز

پیش از کاشت: علف‌های چندساله شناسایی شوند؛ آبیاری کاذب و نابودی موج اول، آفتاب‌دهی و مالچ در سیستم مناسب استفاده شود.
اوایل رشد: وجین مکانیکی کم‌عمق و به‌موقع، قبل از گسترش رونده‌ها و آسیب به ریشه سطحی خیار.
حاشیه مزرعه/گلخانه: میزبان‌های ویروس و ناقل حذف شوند؛ پاک‌کردن فقط داخل ردیف کافی نیست.
مالچ: مالچ پلاستیکی یا آلی می‌تواند فشار بسیاری از علف‌ها را کم کند و همزمان رطوبت خاک را یکنواخت‌تر کند.
علف‌کش: ثبت علف‌کش روی خیار محدود و بسیار وابسته به مرحله رشد، بافت خاک و گونه علف هرز است. موادی مثل اتال‌فلورالین (Ethalfluralin)، بنسولاید (Bensulide)، کلومزانون (Clomazone)، هالوسولفورون (Halosulfuron) یا بعضی گراس‌کش‌های انتخابی در برخی کشورها ثبت دارند؛ مصرف در ایران فقط پس از تأیید ثبت محصول-علف هرز مجاز است.

۱۳

برنامه مدیریت تلفیقی خیار (IPM) از قبل کاشت تا پایان برداشت

زمان	کارهای کلیدی	چرا مهم است؟
۴–۶ هفته قبل کاشت	آزمون آب و خاک، بررسی سابقه نماتد/فوزاریوم/فیتوفترا، حذف علف چندساله، اصلاح زهکش	مشکلات خاکزاد بعد از کاشت سخت و پرهزینه‌اند
خزانه و نشا	بذر معتبر، سینی و بستر تمیز، پایش بوته‌میری، کارت چسبنده، حذف نشای مشکوک به ویروس	بسیاری از آلودگی‌ها با نشا وارد گلخانه می‌شوند
هفته اول انتقال	کنترل استقرار ریشه، دبی قطره‌چکان، EC، سفیدبالک/تریپس/شته و علائم پژمردگی	ضعف شروع فصل ظرفیت باردهی را کم می‌کند
رشد رویشی	حداقل دو نوبت بازدید نظام‌مند در هفته، پشت برگ، کارت‌ها، طوقه و لکه‌های اولیه	کانون کوچک بسیار آسان‌تر از طغیان مدیریت می‌شود
شروع گل	حفاظت از گرده‌افشان‌ها در ارقام نیازمند، تعادل N/K، پایش تریپس و شته	گل و میوه اولیه تعیین‌کننده ریتم باردهی‌اند
باردهی	ثبت برداشت، آب، EC، آفت/بیماری، گروه اثر حشره‌کش/کنه‌کش (IRAC)/FRAC و PHI هر کاربرد	خیار محصول برداشت‌پیوسته است و کارنس اهمیت بالا دارد
پایان کشت	خروج کامل بقایا و ریشه، پاک‌سازی علف هرز، شست‌وشو و ضدعفونی ابزار و تحلیل فصل	فصل بعد از همین مرحله شروع می‌شود

فرم پایش هفتگی پیشنهادی

درصد بوته‌های دارای سفیدبالک بالغ/پوره
تعداد تریپس روی کارت و در گل
وجود کنه در برگ‌های نمونه
مینوز فعال و تعداد دالان تازه
اولین لکه سفیدک پودری
لکه‌های زاویه‌دار سفیدک داخلی
بوته موزاییکی یا مشکوک به ویروس
پژمردگی و رنگ ریشه/طوقه
EC و pH ورودی و زه‌آب
دبی و گرفتگی قطره‌چکان
نشانه کمبود روی برگ مرجع
ثبت سم، تاریخ، IRAC/FRAC و PHI

اصل تصمیم: اول «چه چیزی است؟» سپس «شدت چقدر است؟» و بعد «آیا نیاز به مداخله دارد؟». سمپاشی تقویمی بدون تشخیص، هم هزینه می‌سازد و هم مقاومت، باقیمانده و نابودی دشمنان طبیعی را افزایش می‌دهد.

۱۴

برداشت، کیفیت، عملکرد و پس از برداشت خیار

خیار برای تازه‌خوری در مرحله نابالغ فیزیولوژیک برداشت می‌شود؛ یعنی میوه به اندازه و رنگ بازار رسیده اما بذرها هنوز سخت و میوه زرد نشده است. برداشت مکرر باعث ادامه تشکیل میوه می‌شود؛ باقی ماندن میوه‌های پیر و بسیار درشت روی بوته می‌تواند بار فیزیولوژیک ایجاد و تشکیل میوه‌های جدید را کاهش دهد.

شاخص برداشت

اندازه مناسب رقم و بازار، رنگ سبز یکنواخت، سفتی خوب، سطح سالم و نبود زردی، زخم، لهیدگی و پوسیدگی. قطر و طول مطلوب بین تیپ‌های بیت‌آلفا، اروپایی و اسلایسر متفاوت است.

تناوب برداشت

در شرایط رشد سریع ممکن است برداشت هر روز یا یک‌روزدرمیان لازم باشد. برداشت دیرهنگام باعث درشت‌شدن بیش‌ازحد، افت کیفیت و کاهش ریتم باردهی بوته می‌شود.

پیش‌سرد کردن

خروج سریع گرمای مزرعه، کاهش تنفس و کاهش آب‌رفتگی اهمیت دارد. میوه زخمی یا گرم سریع‌تر کیفیت خود را از دست می‌دهد.

دمای نگهداری

مرکز پس‌ازبرداشت UC Davis حدود ۱۰ تا ۱۲.۵°C را برای خیار توصیه می‌کند. سرمای طولانی زیر حدود ۱۰°C خطر آسیب سرمایی را افزایش می‌دهد.

رطوبت نسبی

حدود ۹۵٪ RH برای کاهش چروکیدگی مفید است؛ اما میعان و آب آزاد سطحی باید کنترل شود تا پوسیدگی ثانویه زیاد نشود.

اتیلن

خیار به اتیلن خارجی حساس است. نگهداری کنار محصولات تولیدکننده اتیلن می‌تواند زردی و افت کیفیت را سرعت دهد.

چرا عملکرد دو مزرعه با یک رقم متفاوت است؟

عملکرد نتیجه یک عامل نیست. تعداد بوته سالم، سطح برگ فعال، تعداد گل/میوه قابل نگهداری، یکنواختی آب، قدرت ریشه، نور، دما، بیماری، سرعت برداشت و اندازه هدف بازار همزمان نتیجه را می‌سازند. به همین دلیل مقایسه عملکرد بدون دانستن تراکم، فصل، نوع کشت و استاندارد برداشت گمراه‌کننده است.

خطاهای پرهزینه و تکرارشونده در تولید خیار

خطا	پیامد	اصلاح
کوددهی بیشتر برای هر زردی	بالا رفتن EC و تشدید کمبود القایی	اول ریشه، pH، EC و سن برگ بررسی شود
آبیاری بیشتر برای هر پژمردگی	خفگی و پوسیدگی ریشه	رطوبت واقعی ریشه و زهکش کنترل شود
تکرار یک سم به‌دلیل «جواب دادن»	انتخاب سریع مقاومت	چرخش بر اساس IRAC/FRAC و نه نام تجاری
هرس شدید ناگهانی	افت فتوسنتز، آفتاب‌سوختگی و شوک	هرس تدریجی و متناسب با بار بوته
نادیده گرفتن علف هرز حاشیه	مخزن ناقل و ویروس	مدیریت کل محیط، نه فقط ردیف خیار
محلول‌پاشی در گرمای زیاد	تبخیر سریع و خطر سوختگی	زمان خنک‌تر، آب مناسب و تست اختلاط
تاخیر در برداشت	درشت‌شدن میوه و کاهش تشکیل میوه جدید	برداشت بر اساس سرعت رشد و بازار

SHAWER شاور، مشاور کشاورز

از تشخیص درست تا انتخاب راهکار؛ تصمیم دقیق، قبل از مصرف نهاده.

۱۵

محصولات مرتبط شاور برای برنامه تغذیه‌ای خیار

این بخش جای تشخیص را نمی‌گیرد. انتخاب نهاده باید بعد از مشخص شدن مرحله رشد، کیفیت آب، وضعیت ریشه و مشکل واقعی انجام شود.

SHAWER ROOTA JET

کود ریشه‌زا

برای استقرار نشا و پشتیبانی از توسعه ریشه در مراحل اولیه؛ مصرف بر اساس شرایط ریشه و برنامه غذایی.

مشاهده محصول

SHAWER AGROW JET

جلبک + NPK + آمینو

فرمول جلبک، آمینواسید، NPK و فولویک برای پشتیبانی از رشد و مدیریت دوره‌های تنش.

مشاهده محصول

SHAWER CALCI MIC

کود کلسیم

برای برنامه‌های هدفمند کلسیم؛ در اختلالات کلسیم ابتدا یکنواختی آب، ریشه و EC بررسی شود.

مشاهده محصول

SHAWER SILIKEY

سیلیکات پتاسیم

منبع Si و K برای برنامه تغذیه و استحکام بافت؛ مکمل مدیریت است و جایگزین آفت‌کش یا اصلاح عامل بیماری نیست.

مشاهده محصول

SHAWER STIM JET

آنتی‌استرس

بیواستیمولانت برای کمک به آمادگی و بازیابی گیاه در شرایط تنش؛ جایگزین اصلاح آب، ریشه یا عامل تنش نیست.

مشاهده محصول

SHAWER BIO JET

آمینو اسید

منبع آمینواسید آزاد در برنامه تغذیه و مدیریت تنش؛ زمان کاربرد بر اساس وضعیت واقعی بوته تعیین شود.

مشاهده محصول

SHAWER FRUIT JET

پتاسیم بالا

برای مراحل باردهی و نیاز بالاتر به K؛ در EC بالا یا عدم تعادل Ca/Mg باید با دقت برنامه‌ریزی شود.

مشاهده محصول

SHAWER SALT KEY

مدیریت شوری

برای برنامه‌های اصلاح خاک و تنش شوری؛ تصمیم نهایی باید بر اساس EC، سدیم، SAR و آنالیز آب/خاک باشد.

مشاهده محصول

۱۶

سوالات متداول خیار؛ پاسخ مستقیم به جستجوهای رایج کشاورزان

چرا برگ خیار زرد می‌شود؟

سن برگ تعیین‌کننده است. زردی برگ پیر می‌تواند از N یا Mg، شوری و ضعف ریشه باشد؛ زردی بین‌رگبرگی برگ جوان بیشتر Fe/Mn و pH بالا را مطرح می‌کند. کنه، سفیدبالک، بیماری‌های ریشه و پیری طبیعی نیز باید بررسی شوند.

چرا خیار کج یا قلابی می‌شود؟

گرده‌افشانی ناقص در ارقام بذردار، آب نامنظم، گرمای شدید، آسیب تریپس، بار زیاد بوته و تنش تغذیه از علت‌های مهم‌اند. در رقم پارتنوکارپ، اول اقلیم و بار بوته بررسی شود.

چرا خیار تلخ می‌شود؟

زمینه ژنتیکی همراه با خشکی، گرما و نوسان آب می‌تواند کوکوربیتاسین را افزایش دهد. مدیریت تنش و انتخاب رقم مهم‌تر از مصرف یک نهاده خاص است.

فرق سفیدک پودری و سفیدک داخلی چیست؟

سفیدک پودری معمولاً پوشش سفید آردمانند روی سطح برگ می‌دهد. سفیدک داخلی لکه‌های زرد زاویه‌دار ایجاد می‌کند و در پشت برگ و رطوبت مناسب اسپور خاکستری/ارغوانی دیده می‌شود. عامل و برنامه قارچ‌کش آنها متفاوت است.

بهترین سم سفیدک پودری خیار چیست؟

یک ماده واحد برای همه شرایط «بهترین» نیست. سابقه مقاومت، مرحله بیماری، ثبت و PHI تعیین‌کننده‌اند. گروه‌های گروه اثر قارچ‌کش 3 (FRAC)، 5، 7 و 11 در برنامه‌های مختلف وجود دارند و باید بر اساس برچسب و چرخش گروه اثر مصرف شوند.

برای سفیدبالک خیار چه باید کرد؟

توری، نشای پاک، کارت زرد، حذف میزبان، دشمن طبیعی و درمان زودهنگام پوره‌ها. اگر سم لازم شد، ماده متناسب با مرحله آفت انتخاب و گروه اثر چرخانده شود؛ موادی مثل اسپیرومسیفن (Spiromesifen)، بوپروفزین (Buprofezin)، پیری‌پروکسی‌فن (Pyriproxyfen) یا گروه‌های جدیدتر فقط در صورت ثبت روی خیار استفاده شوند.

کنه خیار را چگونه تشخیص دهیم؟

پشت برگ را با ذره‌بین بررسی کنید. لکه‌های نقطه‌ای روشن در سطح بالا، سپس زردی/برنزه‌شدن و تار ظریف در جمعیت بالا از نشانه‌های کلاسیک‌اند.

زردی بین رگبرگ‌ها همیشه کمبود آهن است؟

خیر. اگر برگ جوان درگیر باشد Fe یا Mn محتمل‌تر است؛ اگر برگ پیر باشد Mg مطرح می‌شود. pH، شوری و سلامت ریشه می‌توانند کمبود القایی بسازند.

چرا ریشه خیار قهوه‌ای شده است؟

کمبود اکسیژن، EC بالا، Pythium/Phytophthora، دمای نامناسب و آسیب شیمیایی از علل مهم‌اند. از روی رنگ به‌تنهایی عامل را مشخص نکنید؛ طوقه، بافت ریشه و شرایط آب بررسی شود.

آیا متالاکسیل + مانکوزب برای هر بوته‌میری خیار مناسب است؟

خیر. متالاکسیل و مواد مشابه عمدتاً برای برخی اومیست‌ها به‌کار می‌روند؛ اما Rhizoctonia و Fusarium عامل‌های متفاوتی هستند. تشخیص عامل پیش از انتخاب قارچ‌کش ضروری است.

چرا گل‌های خیار می‌ریزند؟

گرمای شدید، شب گرم، نور کم، خشکی یا غرقاب، EC بالا، N زیاد، بار بوته و در ارقام وابسته به گرده، گرده‌افشانی ضعیف از علل اصلی‌اند.

آیا خیار گلخانه‌ای به زنبور نیاز دارد؟

بسیاری از هیبریدهای پارتنوکارپ گلخانه‌ای بدون گرده‌افشانی میوه می‌دهند. برای رقم خاص، راهنمای شرکت بذر ملاک است. خیار مزرعه‌ای بذردار معمولاً به فعالیت گرده‌افشان‌ها وابسته‌تر است.

pH مناسب برای خیار چقدر است؟

در خاک، بازه حدود ۵.۸–۶.۶ برای بسیاری شرایط مناسب است. در کشت بدون خاک، محلول غذایی معمولاً حدود ۵.۵–۶.۵ مدیریت می‌شود؛ کیفیت آب و بستر تعیین‌کننده است.

EC مناسب خیار گلخانه‌ای چقدر است؟

عدد ثابت جهانی ندارد. در بسیاری از سامانه‌های هیدروپونیک حدود ۲ تا ۲.۵ mS/cm به‌عنوان محدوده کاری دیده می‌شود، اما رقم، نور، دما، مرحله رشد، آب و EC زه‌آب تعیین‌کننده‌اند.

چرا حاشیه برگ خیار می‌سوزد؟

کمبود K، شوری، B یا Cl زیاد، خشکی، آسیب ریشه و بعضی سم‌سوزی‌ها می‌توانند ظاهر مشابه داشته باشند. EC، تاریخچه محلول‌پاشی و سن برگ را بررسی کنید.

چرا بوته با وجود خاک خیس پژمرده است؟

ریشه خفه یا بیمار قادر به جذب آب نیست. آبیاری بیشتر می‌تواند وضعیت را بدتر کند. ریشه، طوقه، زهکش، دما و EC بررسی شود.

علائم نماتد خیار چیست؟

بوته ضعیف لکه‌ای، زردی، پژمردگی در گرما و گال روی ریشه. تأیید با بررسی ریشه و در صورت امکان آزمون خاک انجام می‌شود.

چرا میوه خیار کوچک می‌ماند؟

بار بیش‌ازحد، کمبود نور، آب ناکافی، EC بالا، ضعف ریشه، K ناکافی یا بیماری شدید برگ از علل مهم‌اند. اندازه میوه را فقط با افزایش K دنبال نکنید؛ محدودکننده اصلی را پیدا کنید.

چرا خیار باریک می‌شود؟

کمبود آب، بار زیاد بوته، نور کم، تغذیه نامتعادل و مشکلات گرده‌افشانی بسته به رقم می‌توانند باعث رشد ناکامل میوه شوند.

چرا برگ خیار جمع یا پیچیده می‌شود؟

شته، سفیدبالک، ویروس، گرما، شوری، آسیب علف‌کش و عدم تعادل تغذیه‌ای ممکن‌اند. الگوی پیچش و حضور حشره یا موزاییک به تشخیص کمک می‌کند.

برای پوسیدگی گلگاه خیار فقط کلسیم محلول‌پاشی کنیم؟

خیر. این عارضه اغلب مشکل انتقال Ca است، نه صرفاً نبود Ca. نوسان آب، شوری، ریشه آسیب‌دیده و رشد سریع باید اصلاح شوند. محلول‌پاشی بدون اصلاح علت اصلی ممکن است نتیجه محدود داشته باشد.

چرا خیار پس از محلول‌پاشی سوخته است؟

غلظت بالا، اختلاط ناسازگار، دمای زیاد، آب با EC یا pH نامناسب، روغن‌ها و فاصله کم بین بعضی سموم از علل رایج‌اند. تاریخچه دقیق تانک و شرایط هوا بررسی شود.

هر چند وقت خیار برداشت شود؟

بسته به رقم، فصل و بازار ممکن است چند بار در هفته یا حتی روزانه باشد. هدف جلوگیری از ماندن میوه‌های بیش‌ازحد درشت روی بوته است.

دمای مناسب نگهداری خیار چیست؟

حدود ۱۰–۱۲.۵°C و RH نزدیک ۹۵٪ برای بسیاری از خیارها مناسب گزارش شده است. سرمای طولانی زیر حدود ۱۰°C می‌تواند آسیب سرمایی ایجاد کند.

آیا می‌توان خیار را کنار گوجه‌فرنگی رسیده در سردخانه نگهداری کرد؟

بهتر است جدا نگهداری شود، چون خیار به اتیلن حساس است و محصولات اتیلن‌زا می‌توانند زردی و افت کیفیت را تسریع کنند.

بهترین برنامه کود خیار چیست؟

برنامه‌ای که بر اساس آب، خاک/بستر، رقم، مرحله رشد، عملکرد هدف و آزمون برگ تنظیم شود. نسخه ثابت بدون این داده‌ها علمی نیست.

آیا جلبک، آمینواسید یا آنتی‌استرس جای کود پایه را می‌گیرد؟

خیر. بیواستیمولانت‌ها می‌توانند مکمل مدیریت رشد و تنش باشند، اما جای تأمین متعادل N، P، K، Ca، Mg و ریزمغذی‌ها یا اصلاح عامل تنش را نمی‌گیرند.

برای جلوگیری از ویروس خیار چه کار کنیم؟

بذر و نشای سالم، توری، حذف علف هرز میزبان، کنترل ناقل، ضدعفونی ابزار برای ویروس‌های مکانیکی، حذف سریع بوته آلوده و رقم مقاوم در صورت وجود. برای ویروس سیستمیک داخل بوته درمان سمّی مستقیم وجود ندارد.

۱۷. منابع علمی معتبر

اطلاعات این راهنما بر پایه منابع دانشگاهی، سامانه‌های ترویج کشاورزی و نهادهای تخصصی معتبر بین‌المللی تدوین شده است.

University of California IPM — Cucurbits Pest Management Guidelines؛ آفات، بیماری‌ها، علف‌های هرز و IPM.
Oklahoma State University — Cucumber Production؛ تیپ‌ها، کاشت، گرده‌افشانی، آفات و مدیریت بیماری.
Penn State Extension — Cucumber Production؛ خاک، pH، دما، رطوبت، گرده‌افشانی و برداشت.
University of Maryland Extension — Key to Common Problems of Cucumbers؛ تشخیص تصویری مشکلات رایج.
UC Davis Postharvest Research and Extension Center — Cucumber؛ دما، RH، chilling injury و اتیلن.
Ontario Crop IPM — Cucurbit Nutrient Sufficiency Ranges؛ بازه‌های مرجع آزمون برگ.
Alabama Cooperative Extension — Greenhouse Cucumber Production؛ محیط گلخانه، pH، EC و تغذیه.
Royal Botanic Gardens, Kew — Cucumber؛ گیاه‌شناسی عمومی.
Wikimedia Commons؛ تصاویر آموزشی با مجوزهای باز؛ اعتبار هر تصویر در کپشن آمده است.
IRAC International — Mode of Action Classification؛ طبقه‌بندی بین‌المللی گروه اثر حشره‌کش‌ها و کنه‌کش‌ها و مدیریت مقاومت.
FRAC — Fungicide Mode of Action Groups؛ طبقه‌بندی گروه اثر قارچ‌کش‌ها و راهنمای مدیریت مقاومت.
HRAC Global — 2026 Herbicide Mode of Action Classification؛ طبقه‌بندی بین‌المللی گروه اثر علف‌کش‌ها.
Kerala Agricultural University؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
NSW DPIRD / Maag diagnostic image؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Haifa crop guide / visual reference؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Sumitomo Chemical Garden Products؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
UC IPM / Agrifocus visual reference؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
University of Kentucky / UGA؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
UC IPM Herbicide Symptoms Tool؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
UC IPM / Cornell Plant Pathology؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
UC IPM / diagnostic reference؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
University of Minnesota / Wikimedia visual؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Cucurbit physiological disorder reference؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Physiological edema reference؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
USDA / Wikimedia Commons؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
KAU / Wikimedia visual؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Diagnostic thrips damage reference؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Diagnostic spider-mite image؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Koppert / KAU؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Wikimedia Commons / UC IPM؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
KAU / iNaturalist visual؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Wikimedia Commons / UC IPM؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Wikimedia Commons / Cornell؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Wikimedia Commons / Cornell؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Bugwood / Wikimedia Commons؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
University of Minnesota Extension؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
UC IPM / Wikimedia visual؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Cornell disease key / visual reference؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Wikimedia Commons / Cornell؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Diagnostic Botrytis image / UC IPM reference؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Cornell / Wikimedia visual؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
University of Maine Extension؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Wikimedia Commons / UMN؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
USDA Forest Service / Bugwood, CC BY؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
INRAE Ephytia؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Cucurbit disease diagnostic reference؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
EPPO Global Database / Dirk Janssen؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Published CABYV symptom figure؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
AHDB Horticulture؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
UC IPM / Wikimedia Commons؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Wikimedia Commons / UC IPM؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Wikimedia Commons / UC IPM؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Wikimedia Commons / UC IPM؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Wikimedia Commons / UC IPM؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
Wikimedia Commons / UC IPM؛ منبع تصویر/مرجع تشخیصی مورد استفاده در اطلس خیار.
اعتبار تصاویر منتقل‌شده از کپشن‌ها: Wikimedia Commons؛ CSIRO / Wikimedia Commons, CC BY 3.0؛ Wee Hong / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0؛ Howard F. Schwartz / Bugwood, CC BY؛ Bugwood / Wikimedia Commons.

مسئولیت علمی: تصاویر و نشانه‌های مزرعه برای غربال تشخیصی‌اند. تشخیص قطعی بیماری‌های مشابه ممکن است به میکروسکوپ، کشت، ELISA/PCR، آزمون خاک یا آنالیز برگ نیاز داشته باشد. توصیه سموم نیز باید با آخرین ثبت ملی، برچسب محصول، کارنس و شرایط مزرعه تطبیق داده شود.

پژوهش و تدوین

امیر کیا تحقیق و توسعه برند شاور

شرکت وانیا زیست گستر