هیومیک + فولویک
برای برنامه اصلاح خاک و پشتیبانی از ریشه و دسترسی عناصر؛ به‌ویژه در خاک‌های فشرده یا آهکی، در کنار اصلاح زهکش.
مشاهده محصول
دانشکده وانیا زیست | دایره‌المعارف گیاه
راهنمای جامع کاشت، داشت، تغذیه، آفات و بیماری‌های سیر
این صفحه برای پاسخ دادن به پرسش‌های اصلی تولیدکننده درباره سیر (Allium sativum L.) ساخته شده است: از انتخاب حبه بذری، تیپ‌های گردن‌سخت و گردن‌نرم، آماده‌سازی خاک و زمان کاشت تا آبیاری، تغذیه، کمبود و مسمومیت عناصر، اختلالات فیزیولوژیک، آفات، بیماری‌ها، علف‌های هرز، تناوب زراعی، برداشت، کیورینگ و انبارداری.
نام علمیAllium sativum L.
تیرهAmaryllidaceae | نرگسیان
اندام اقتصادیسوخ مرکب و حبه‌ها
سامانه ریشهافشان، نسبتاً کم‌عمق
۱
تشخیص سریع سیر؛ علامت از کجا شروع شده است؟
در سیر، یک زردی ساده می‌تواند از کمبود نیتروژن تا پوسیدگی صفحه پایه، نماتد، شوری یا رسیدگی طبیعی باشد. محل شروع علامت مسیر تشخیص را کوتاه می‌کند.
نوک برگ‌های پیر زرد و خشککمبود N یا K، شوری، کم‌آبی، آسیب ریشه یا آغاز رسیدگی.
برگ‌های جوان بدشکل و رشد متوقفآسیب مریستم، کمبود Ca/B، نماتد ساقه و سوخ، کنه یا خسارت سرمایی.
خطوط نقره‌ای روی برگتریپس؛ پشت برگ و داخل محور برگ‌ها بررسی شود.
ردیف نقطه‌های سفید روی برگاثر تخم‌گذاری مینوز آلیوم؛ سپس لارو وارد غلاف و سوخ می‌شود.
پوسیدگی از صفحه پایهFusarium basal rot، سفیدک سفید/White rot یا نماتد؛ برش طولی سوخ کمک‌کننده است.
پرز سفید + دانه‌های سیاه ریزWhite rot؛ اسکلروت‌های سیاه شبیه دانه خشخاش نشانه مهم‌اند.
جوش‌های نارنجی روی برگزنگ سیر / Rust.
موزاییک و نوارهای زردکمپلکس ویروس‌های سیر یا آسیب کنه؛ سلامت بذر اهمیت بسیار بالایی دارد.
قاعده تشخیص: در سیر، سوخ را از پایین و بالا برش دهید؛ ریشه، صفحه پایه، گردن و داخل حبه‌ها را جداگانه ببینید. بسیاری از عوامل خاکزاد روی برگ شبیه هم دیده می‌شوند.
۲
گیاه‌شناسی سیر؛ گردن‌سخت، گردن‌نرم و سیر فیل
سیر گردن‌نرم (Softneck)
گردن نرم‌تر، تعداد حبه بیشتر و معمولاً ماندگاری انباری بالاتر دارد. بسیاری از تیپ‌های تجاری مناطق معتدل تا گرم در این گروه قرار می‌گیرند. ساقه گل‌دهنده معمولاً تشکیل نمی‌شود یا بسیار محدود است.
سیر گردن‌سخت (Hardneck)
ساقه گل‌دهنده یا گل‌ساقه (Scape) مشخص می‌سازد، حبه‌ها معمولاً کمتر و درشت‌ترند و نیاز سرمایی در بسیاری از ژنوتیپ‌ها پررنگ‌تر است. حذف به‌موقع ساقه گل‌دهنده می‌تواند منابع بیشتری به سوخ منتقل کند.
سیر فیل یا سیر فیلی (Elephant garlic)
نام فارسی رایج آن «سیر فیل» یا «سیر فیلی» است، اما از نظر گیاه‌شناسی سیر حقیقی (Allium sativum) محسوب نمی‌شود و به Allium ampeloprasum، یعنی گروه نزدیک به تره‌فرنگی، تعلق دارد. حبه‌های بسیار درشت و طعم ملایم‌تری دارد؛ بنابراین توصیه‌های رقم و مدیریت سیر معمولی نباید بدون تفکیک به آن تعمیم داده شود.
فنولوژی؛ از حبه تا سوخ بالغ
ریشه‌زاییپس از کاشت؛ رطوبت یکنواخت و خاک بدون ماندابی.
رشد رویشیساخت سطح برگ؛ N و S کافی اما نه افراطی.
آغاز سوخ‌دهیطول روز و دما محرک اصلی؛ نوسان شدید آب نامطلوب.
پرشدن سوخسلامت برگ، K و آب یکنواخت تعیین‌کننده اندازه و کیفیت.
رسیدگیکاهش تدریجی آب، خشک‌شدن برگ‌های پایینی و آماده‌سازی برداشت.
۳
اقلیم، خاک و سرما؛ سه پایه اصلی پیش از کاشت
دما و نیاز سرمایی
ریشه‌زایی سیر در هوای خنک مطلوب است و بسیاری از ارقام برای تشکیل سوخ و تفکیک مناسب حبه‌ها از دوره سرما سود می‌برند. کمبود سرما در ژنوتیپ نامتناسب می‌تواند سوخ گرد یا کم‌حبه ایجاد کند.
طول روز
تشکیل سوخ با افزایش طول روز و دما تحریک می‌شود. بنابراین رقم باید با عرض جغرافیایی و فصل کشت سازگار باشد؛ کاشت بسیار دیر، زمان کافی برای ساخت سطح برگ پیش از سوخ‌دهی را کم می‌کند.
خاک
خاک حاصلخیز، نرم، عمیق و با زهکش خوب مناسب‌تر است. خاک‌های سنگین و ماندابی خطر Fusarium، White rot و بدشکلی سوخ را بالا می‌برند. pH حدود ۶ تا ۷ برای بسیاری از خاک‌ها محدوده کاری مناسبی است.
تناوب
تکرار پیاز، سیر، تره، موسیر و سایر Alliumها ریسک سفیدک سفید، فوزاریوم، نماتد و کنه سوخ را بالا می‌برد. سابقه White rot بسیار جدی است، چون اسکلروت‌ها می‌توانند سال‌ها در خاک باقی بمانند.
نکته منطقه‌ای: «ماه کاشت» را نمی‌توان برای تمام ایران ثابت نوشت. معیار بهتر این است که حبه پیش از سرمای شدید فرصت ریشه‌زایی داشته باشد، اما رشد رویشی بیش‌ازحد پیش از زمستان ایجاد نشود. در مناطق گرم‌تر، کاشت دیرتر و انتخاب تیپ کم‌نیازتر به سرما اهمیت بیشتری دارد.
۴
سازگاری، ناسازگاری و تناوب سیر با گیاهان دیگر
در سیر، ارزش تناوب از «گیاه همراه» مهم‌تر است. تصمیم خوب باید چرخه بیماری‌های خاکزاد، آفات مشترک، نماتد، علف‌های هرز، بقایای گیاهی و محدودیت علف‌کش‌های فصل قبل را همزمان در نظر بگیرد.
نکته درباره کشت همراه: ادعاهایی مانند «کاشت سیر کنار یک گیاه حتماً آفت آن را دور می‌کند» اغلب پشتوانه مزرعه‌ای یکنواخت و کافی ندارند. در این صفحه، سازگاری بیشتر بر پایه بیماری مشترک، آفت مشترک، رقابت و مدیریت تناوب نوشته شده است؛ نه فهرست‌های عامیانه Companion Planting.
| گیاه یا گروه | ارزیابی | مزیت یا دلیل | ریسک و نکته مدیریتی |
|---|---|---|---|
| پیاز، موسیر، تره، تره‌فرنگی و دیگر آلیوم‌ها | تناوب متوالی نامناسب | از نظر تجهیزات و عملیات مشابه‌اند، اما این شباهت مزیت تناوبی ایجاد نمی‌کند. | بسیاری از عوامل مهم مثل زنگ، پوسیدگی سفید، بوتریتیس، فوزاریوم، تریپس و نماتد ساقه و سوخ میان آلیوم‌ها مشترک‌اند. در مزرعه دارای سابقه بیماری، آلیوم بعد از آلیوم ریسک تجمع مایه آلودگی را بالا می‌برد. |
| ذرت و بعضی گیاهان غیرمیزبان نماتد ساقه و سوخ | در شرایط مشخص مفید | در مزرعه آلوده به Ditylenchus dipsaci، کشت گیاهان غیرمیزبان یا کم‌میزبان مانند ذرت در مزرعه عاری از علف هرز می‌تواند جمعیت این نماتد را کاهش دهد. | ذرت ممکن است میزبان نماتدهای گیاهی دیگری باشد؛ بنابراین این توصیه فقط بعد از مشخص شدن گونه نماتد ارزش دارد، نه به‌عنوان نسخه ثابت برای هر مزرعه. |
| چاودار، خردل سفید و خردل هندی به‌عنوان گیاه پوششی | مناسب برای مدیریت علف هرز | اگر سریع مستقر شوند، پوشش متراکم آنها می‌تواند فشار علف هرز را پیش از کاشت سیر کاهش دهد. | بقایای سبز بهتر است حدود ۳ تا ۴ هفته پیش از کاشت سیر به خاک برگردند؛ شخم بقایای تازه نزدیک کاشت می‌تواند فشار مگس بذر را افزایش دهد. |
| لگوم‌های زمستانه و مخلوط‌های کندرشد | مشروط | می‌توانند به پوشش خاک و چرخه نیتروژن کمک کنند. | اگر در ابتدای فصل کند مستقر شوند، ممکن است علف‌های هرز درون پوشش رشد کرده و بذر بدهند. بنابراین برای مزرعه‌ای با بانک بذر بالا، انتخاب پوشش سریع‌الرشد معمولاً منطقی‌تر است. |
| محصولات غیرآلیومی پس از سیر | عموماً مناسب‌تر از آلیوم بعدی | شکستن چرخه آفات و بیماری‌های اختصاصی آلیوم و ایجاد فرصت استفاده از روش‌ها و علف‌کش‌های متفاوت. | محدودیت کشت بعدی (Plant-back) علف‌کش‌های مصرف‌شده در سیر باید بررسی شود؛ باقی‌مانده بعضی علف‌کش‌ها می‌تواند به محصول بعدی حساس خسارت بزند. |
| قطعه مجاور با پیاز یا سیر آلوده | هم‌جواری پرریسک | مزیت زراعی مشخصی ندارد. | برای عوامل هوابردی مانند زنگ و برخی آفات مشترک، مجاورت می‌تواند انتقال را آسان‌تر کند. جداسازی قطعات آلیومی و حذف بوته‌های خودرو در برنامه بیماری‌های مهم توصیه می‌شود. |
تناوب چندساله را بر اساس «عامل غالب» طراحی کنید
اگر مشکل زنگ یا بوتریتیس است
فاصله‌دادن چندساله از آلیوم‌ها و حذف سیر و پیاز خودرو به کاهش چرخه آلودگی کمک می‌کند. منابع UC برای زنگ حدود ۲ تا ۳ سال و برای برخی بیماری‌های بوتریتیسی حدود ۳ سال دوری از آلیوم را توصیه می‌کنند.
اگر پوسیدگی سفید وجود دارد
تناوب لازم است اما کافی نیست. اسکلروت‌های عامل پوسیدگی سفید می‌توانند بیش از دو دهه در خاک زنده بمانند؛ بنابراین حتی تناوب طولانی، زمین آلوده را تضمین‌شده پاک نمی‌کند. جلوگیری از جابه‌جایی خاک و حبه آلوده اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
اگر فوزاریوم یا پوسیدگی پایه غالب است
فاصله چندساله از پیاز و سیر، کاهش زخم و کنترل عوامل تنش‌زا کمک‌کننده است. در سابقه شدید، فقط تغییر محصول کافی نیست و بهداشت مزرعه و انتخاب قطعه نیز باید اصلاح شود.
قاعده کاربردی برای برنامه تناوب: «غیرآلیومی بودن» یک محصول به‌تنهایی کافی نیست. قبل از انتخاب محصول بعدی، بیماری یا نماتد غالب، علف‌های هرز مشکل‌ساز، علف‌کش‌های مصرف‌شده و فاصله مجاز کشت بعدی روی برچسب بررسی شود.
۵
سیر بذری و کاشت؛ کیفیت مزرعه از حبه شروع می‌شود
| موضوع | راهنمای اجرایی | اشتباه رایج |
|---|---|---|
| منبع بذر | سوخ‌های سالم، سفت، یکنواخت و عاری از پوسیدگی، کنه و نماتد؛ ترجیحاً از منبع تکثیر معتبر. | کاشت حبه‌های بازاری ناشناخته با سابقه انباری و بیماری نامعلوم. |
| تفکیک حبه | نزدیک زمان کاشت جدا شود تا صفحه پایه خشک و زخمی نشود؛ پوشش کاغذی تا حد ممکن حفظ شود. | جداکردن بسیار زودهنگام و نگهداری حبه زخمی. |
| جهت کاشت | نوک حبه رو به بالا و صفحه پایه رو به پایین؛ کاشت کج باعث سوخ بدشکل می‌شود. | ریختن تصادفی حبه در شیار بدون جهت. |
| فاصله | برای بسیاری از کشت‌های تازه‌خوری، حدود ۱۰–۱۵ سانتی‌متر روی ردیف و ۲۰–۳۰ سانتی‌متر بین ردیف نقطه شروع عملی است؛ رقم، مکانیزاسیون و اندازه هدف تعیین‌کننده‌اند. | تراکم بالا برای افزایش تعداد بوته و در نتیجه کوچک شدن سوخ. |
| عمق | به‌طور معمول چند سانتی‌متر خاک روی نوک حبه؛ در خاک سبک/سرمای شدید عمیق‌تر و در خاک سنگین کم‌عمق‌تر. | کاشت خیلی عمیق در خاک سنگین و خیس. |
| مالچ | در اقلیم مناسب برای تعدیل دما، حفظ رطوبت و کاهش علف هرز مفید است. | مالچ آلوده به بذر علف هرز یا نگه‌داشتن رطوبت بیش از حد در خاک ضعیف‌زهکش. |
حبه درشت همیشه بذر سالم نیست: اگر صفحه پایه قهوه‌ای، حبه نرم، لکه‌دار، گرد و خاکی یا دارای بوی غیرطبیعی است، اندازه بزرگ آن مزیت محسوب نمی‌شود. بذر آلوده می‌تواند بیماری را به قطعه جدید منتقل کند.
۶
آبیاری سیر؛ یکنواخت تا پرشدن سوخ، محدودتر نزدیک برداشت
ریشه سیر نسبتاً کم‌عمق است و در دوره رشد فعال به رطوبت قابل اتکا نیاز دارد. خشکی متناوب، سطح برگ و اندازه سوخ را کاهش می‌دهد؛ ماندابی و خاک اشباع نیز خطر بیماری‌های صفحه پایه و سوخ را بالا می‌برد.
- رطوبت در عمق فعال ریشه پایش شود، نه فقط سطح خاک.
- در مرحله رشد رویشی و آغاز پرشدن سوخ، از تنش‌های خشک و تر شدید جلوگیری شود.
- آبیاری بارانی دیرهنگام و خیس‌ماندن طولانی برگ در مزرعه دارای سفیدک داخلی یا لکه‌برگی، ریسک بیماری را بالا می‌برد.
- نزدیک رسیدگی، دفعات و حجم آب تدریجی کاهش یابد؛ در بسیاری از سیستم‌ها حدود ۱–۲ هفته پیش از برداشت آب قطع یا بسیار محدود می‌شود، اما بافت خاک و اقلیم تعیین‌کننده است.
- برای آب شور، EC و نسبت سدیم باید همراه با زهکش بررسی شود؛ کود بیشتر درمان شوری نیست.
۷
تغذیه سیر؛ ساخت برگ پیش از سوخ‌دهی، سپس حفظ تعادل
برنامه غذایی سیر باید از آزمون خاک و آب شروع شود. در خاک‌های فشرده یا آهکی، اصلاح ریشه‌گاه و ماده آلی مقدم بر مصرف کور کود است؛ برای آشنایی با نقش هیومیک و فولویک می‌توان صفحه کود هیومیک اسید شاور را هم دید. از آنجا که سوخ‌دهی با طول روز پیش می‌رود، کمبود تغذیه در ابتدای فصل زمان از دست‌رفته‌ای است که بعداً به‌طور کامل جبران نمی‌شود.
نیتروژن
برای ساخت سطح برگ ضروری است، اما N زیاد و دیرهنگام می‌تواند رسیدگی را عقب بیندازد، گردن را ضخیم نگه دارد و کیفیت انبارداری را پایین بیاورد. تقسیم مصرف معمولاً بهتر از یک نوبت سنگین است.
فسفر
در استقرار ریشه و رشد اولیه نقش دارد. در خاک‌های آهکی تثبیت P محتمل است؛ تصمیم بر اساس آزمون خاک و جایگذاری مناسب منطقی‌تر از مصرف کور است.
پتاسیم
در تنظیم آب، فتوسنتز و پرشدن سوخ نقش دارد. کمبود شدید می‌تواند سوختگی حاشیه/نوک برگ‌های پیر، ضعف رشد و کاهش اندازه سوخ ایجاد کند.
گوگرد
برای ترکیبات گوگردی مسئول عطر و تندی سیر مهم است. کمبود S می‌تواند رشد و کیفیت را کم کند؛ مصرف آن باید با نوع کود، شوری و وضعیت سولفات خاک هماهنگ باشد.
کلسیم و منیزیم
Ca برای بافت‌های جوان و ریشه و Mg برای کلروفیل ضروری‌اند. تعادل K-Ca-Mg مهم است؛ مصرف زیاد یکی می‌تواند جذب دیگری را محدود کند.
ریزمغذی‌ها
Zn، Fe، Mn، B و Cu کم‌مصرف‌اند، نه کم‌اهمیت. در خاک آهکی یا با pH بالا کمبود القایی محتمل است؛ محلول‌پاشی فقط بعد از تشخیص، زمان و غلظت مناسب انجام شود.
برنامه مرحله‌ای ساده: پیش‌کاشت بر اساس آزمون خاک → تقویت رشد رویشی در اوایل فصل → تکمیل N و K پیش از ورود جدی به سوخ‌دهی → توقف کود نیتروژنه سنگین در اواخر دوره → تمرکز بر رسیدگی و سلامت پوسته برای برداشت.
شاور، مشاور کشاورز — نقطه تصمیم میانی
زردی سیر را با کود بیشتر درمان نکنید تا علت روشن شود. اگر مزرعه لکه‌ای است، ریشه و صفحه پایه بررسی شود؛ اگر کل مزرعه یکنواخت است، آب، EC، pH و تغذیه محتمل‌ترند. اگر فقط برگ جوان بدشکل است، مریستم، نماتد و کمبودهای کم‌تحرک بررسی شوند.
۸
اطلس کمبود عناصر در سیر؛ از سن برگ و الگوی زردی شروع کنید
برگ پیر
کمبود نیتروژن (N)
سبز کم‌رنگ شدن عمومی، زردی از برگ‌های پیر و کاهش رشد و قطر سوخ. با رسیدگی طبیعی اشتباه نشود؛ زمان بروز و یکنواختی مزرعه مهم است.
رشد کند
کمبود فسفر (P)
بوته کوچک، رشد ریشه و برگ ضعیف و در سرما گاهی تیرگی یا ارغوانی شدن. خاک سرد و pH نامناسب می‌تواند کمبود القایی ایجاد کند.
برگ پیر
کمبود پتاسیم (K)
سوختگی نوک و حاشیه برگ‌های مسن‌تر، ضعف تحمل تنش و پرشدن ضعیف سوخ. شوری می‌تواند ظاهر بسیار مشابه ایجاد کند.
برگ جوان‌تر
کمبود گوگرد (S)
زردی نسبتاً یکنواخت که می‌تواند شبیه N باشد اما تمایل بیشتری به بافت جوان دارد؛ کاهش رشد و کیفیت ترکیبات گوگردی محتمل است.
برگ پیر
کمبود منیزیم (Mg)
کلروز بین رگبرگی روی برگ‌های مسن‌تر؛ در باروری بالای K یا عدم تعادل کاتیونی تشدید می‌شود.
رشد جوان
کمبود کلسیم (Ca)
نکروز نوک و بدشکلی برگ‌های جوان، ضعف ریشه و مریستم؛ اغلب مسئله انتقال و رطوبت ریشه نیز مطرح است.
برگ جوان
کمبود آهن (Fe)
کلروز بین رگبرگی روی جوان‌ترین برگ‌ها، به‌ویژه در خاک آهکی و pH بالا؛ ریشه خفه یا سرد نیز جذب Fe را کم می‌کند.
برگ جوان
کمبود منگنز (Mn)
کلروز بین رگبرگی ظریف و لکه‌لکه روی برگ‌های جوان تا میانی؛ تشخیص از Fe فقط با ظاهر همیشه مطمئن نیست.
رشد جوان
کمبود روی (Zn)
کاهش رشد و کوتاه‌شدن برگ‌ها، کلروز یا نوارهای روشن؛ در pH بالا و فسفر زیاد احتمال قفل‌شدن بیشتر است.
مریستم
کمبود بور (B)
بدشکلی بافت جوان، اختلال رشد مریستم و ریشه و در موارد شدید کیفیت پایین سوخ. فاصله کمبود تا مسمومیت بور کم است؛ بدون تشخیص مصرف سنگین نشود.
برای شناخت آنالیز و کاربرد محصول بور برند شاور، بورومیک شاور به‌عنوان لینک داخلی مرتبط در دسترس است؛ مصرف فقط پس از تشخیص کمبود انجام شود.
برگ جوان
کمبود مس (Cu)
ضعف رشد، رنگ‌پریدگی و کاهش استحکام؛ در خاک‌های آلی یا شرایط خاص محتمل‌تر است و نیاز به تأیید آزمایشگاهی دارد.
نادر
کمبود مولیبدن (Mo)
زردی و ضعف متابولیسم نیتروژن؛ در سیر نسبتاً نادر است و پیش از مصرف باید pH و آزمون بافت بررسی شود.
۹
مسمومیت‌ها، شوری و گیاه‌سوزی در سیر
تغذیه
نیتروژن بیش از حد
رشد سبزینه‌ای تیره و نرم، تأخیر رسیدگی، گردن ضخیم و احتمال افت انبارداری. افزایش N در انتهای فصل معمولاً کیفیت را به اندازه سبزینگی بالا نمی‌برد.
آب و خاک
شوری و EC بالا
سوختگی نوک برگ، کاهش رشد، ریشه ضعیف و سوخ کوچک. تجمع نمک در ناحیه پیاز در آبیاری قطره‌ای باید با نمونه‌برداری درست سنجیده شود.
ریزمغذی
مسمومیت بور
سوختگی نوک و حاشیه، نکروز و کاهش رشد؛ چون دامنه ایمن بور محدود است، مصرف پیشگیرانه و سنگین توصیه نمی‌شود.
آب شور
سدیم و کلر زیاد
سوختگی نوک، افت جذب K/Ca و کاهش عملکرد؛ کیفیت آب، SAR و زهکش همراه با EC بررسی شوند.
کوددهی
مسمومیت آمونیوم
در خاک سرد، خیس یا کم‌اکسیژن خطر تجمع آمونیوم، آسیب ریشه و رشد ضعیف بیشتر می‌شود؛ فرم N و زمان مصرف مهم است.
کاربرد برگی
سم‌سوزی محلول‌پاشی
لکه‌های نکروزه نسبتاً ناگهانی پس از محلول‌پاشی؛ غلظت بالا، آب نامناسب، گرما، روغن‌ها یا اختلاط ناسازگار از علل رایج‌اند.
آسیب شیمیایی
بادبردگی علف‌کش
پیچیدگی، بدشکلی یا نوارهای سفید/زرد پس از سمپاشی مزرعه مجاور. تاریخ و جهت باد برای افتراق از ویروس و کمبود مهم است.
Herbicide carryover
باقی‌مانده علف‌کش در خاک / Herbicide carryover
باقی‌مانده بعضی علف‌کش‌های محصول قبلی می‌تواند پس از کاشت سیر باعث بدشکلی، پیچیدگی برگ، توقف رشد یا کاهش یکنواختی مزرعه شود. شدت خسارت به ماده مؤثره، فاصله مصرف تا کاشت، بافت و pH خاک، رطوبت و شرایط تجزیه وابسته است. در زمین با سابقه نامشخص، بیواسی خاک قبل از کاشت می‌تواند ریسک را روشن‌تر کند.
مدیریت و پیشگیری: فاصله مجاز کشت بعدی (Plant-back) روی برچسب علف‌کش فصل قبل بررسی شود؛ برای باقی‌مانده علف‌کش، خنثی‌کننده عمومی و قابل اتکایی وجود ندارد و انتخاب قطعه کم‌ریسک اهمیت بیشتری دارد.
۱۰
اختلالات فیزیولوژیک سیر؛ بیماری نیستند اما محصول را خراب می‌کنند
سوخ گرد / Round
یک سوخ بدون تفکیک واضح حبه‌ها؛ می‌تواند در اثر ژنوتیپ، ناکافی بودن سرما، کاشت دیر یا نامتناسب بودن رقم با اقلیم رخ دهد.
سوخ‌های چندمرکزی و Side-shooting
رشد جانبی و شکل نامنظم سوخ می‌تواند با ژنوتیپ، نوسان دما، سرما و مدیریت تغذیه‌ای مرتبط باشد و ارزش بازار را کاهش دهد.
شکافتن پوشش سوخ
برداشت دیر، رسیدگی بیش از حد و شرایط نامناسب رطوبتی باعث بازشدن پوشش و نمایان شدن حبه‌ها می‌شود؛ ماندگاری کاهش می‌یابد.
کوچک ماندن سوخ
کاشت دیر، تراکم بالا، علف هرز، سطح برگ کم، تنش آب، بیماری ریشه، تغذیه ناکافی یا ساقه گل‌دهنده باقی‌مانده در سیر گردن‌سخت از عوامل مهم‌اند.
سبز شدن زودرس در انبار
دما و مدت نگهداری، ژنوتیپ و شکست خواب مؤثرند. دمای میانی نامناسب می‌تواند جوانه‌زنی را تحریک کند؛ برای ذخیره طولانی شرایط سرد و خشک کنترل‌شده ارجح است.
آسیب سرمای شدید / Frost heaving
یخ‌زدگی و ذوب متناوب می‌تواند حبه را به سطح براند و ریشه‌ها را پاره کند. عمق کاشت مناسب و مالچ در مناطق سرد کمک‌کننده‌اند.
۱۱
آفات مهم سیر؛ شناسایی، پایش و گزینه‌های کنترل
برای تفکیک فرم بالغ و نابالغ و آشنایی با اصول پایش، راهنمای شناسایی حشرات وانیا زیست نیز به‌عنوان مرجع داخلی مکمل قابل استفاده است.
Thrips tabaci
تریپس پیاز / Onion thrips
زخم‌های نقره‌ای، سفیدک‌مانند و افت سطح فتوسنتز. هوای گرم و خشک جمعیت را بالا می‌برد. داخل محور برگ‌ها و لابه‌لای برگ‌ها پایش شود.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: در صورت ثبت روی سیر، اسپیرومترامات (Spirotetramat)، اسپینتورام (Spinetoram)، اسپینوساد (Spinosad) و آبامکتین (Abamectin) از گزینه‌های شناخته‌شده‌اند. پوشش داخل محور برگ مهم است و تکرار پشت‌سرهم یک ماده مؤثره خطر مقاومت را بالا می‌برد. در حضور گل و علف‌های هرز گلدار، محدودیت گرده‌افشان‌ها از روی برچسب بررسی شود.
Phytomyza gymnostoma
مینوز آلیوم / Allium leafminer
ردیف لکه‌های سفید تخم‌گذاری روی برگ، سپس تونل لاروی به سمت غلاف و گاهی سوخ. توری/کاور و زمان‌بندی بر اساس پرواز بالغ‌ها اهمیت زیادی دارد.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: برای مینوزها، بسته به ثبت محلی، سایرومازین (Cyromazine)، اسپینتورام (Spinetoram)، اسپینوساد (Spinosad) یا آبامکتین (Abamectin) قابل بررسی‌اند. زمان کاربرد باید با پرواز بالغ و حضور لارو جوان هماهنگ باشد؛ پس از نفوذ عمیق لارو به غلاف و سوخ، کارایی سمپاشی کاهش می‌یابد.
Rhizoglyphus / Aceria
کنه‌های سوخ
حبه‌های لکه‌دار و گردآلود، کاهش سبزشدن، آسیب صفحه پایه و تشدید پوسیدگی انبار. کنه خشک‌سوخ بسیار ریز و بدون ذره‌بین دشوار است.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: برای کنه‌های سوخ، گزینه داخل مزرعه محدود است. در برخی برنامه‌های تجاری، کلروپیکرین (Chloropicrin) به‌صورت تیمار پیش‌کاشت خاک مطرح شده است؛ برای مصرف خانگی/عمومی کنترل شیمیایی ثبت‌شده قابل اتکایی گزارش نشده است. در برخی برچسب‌ها آبامکتین روی کنه‌های آلیوم مطرح است، اما مصرف فقط در صورت ثبت صریح روی سیر و آفت هدف قابل توصیه است.
Ditylenchus dipsaci
نماتد ساقه و سوخ
برگ کوتاه و بدشکل، بافت متورم، نرم‌شدن گردن و حلقه‌های قهوه‌ای داخل سوخ. می‌تواند در انبار نیز ادامه یابد.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: کنترل شیمیایی این نماتد محدود و منطقه‌ای است. اکسامیل (Oxamyl) در برخی حوزه‌های ثبتی برای نماتد ساقه و سوخ سیر به‌کار رفته است و بعضی فومیگانت‌های خاک نیز فقط در سامانه‌های حرفه‌ای و پیش‌کاشت مطرح‌اند. ماده تکثیری عاری از نماتد و حذف منبع آلودگی همچنان پایه مدیریت است.
Delia antiqua
مگس پیاز / Onion maggot
لاروی سفید در قاعده و سوخ، زردی و پژمردگی؛ در بسیاری مناطق خسارت آن روی سیر از پیاز کمتر است اما زخم آن راه پوسیدگی ثانویه را باز می‌کند.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: در صورت ثبت روی سیر و بر اساس پیش‌آگاهی، تیمارهای بذر/خاک با حشره‌کش‌های ثبت‌شده آلیوم و در برخی برنامه‌ها مواد سیستمیک یا خاک‌مصرف قابل بررسی‌اند. چون ثبت این آفت روی سیر بسیار منطقه‌ای است، نام محصول و دوز باید از برچسب محلی استخراج شود؛ سمپاشی برگی دیرهنگام روی لارو داخل سوخ معمولاً ارزش کمی دارد.
Aphids
شته‌ها و ناقلان ویروس
کلنی شته ممکن است خسارت مستقیم کمی داشته باشد اما انتقال برخی ویروس‌های آلیوم مهم است. کنترل ناقل به‌تنهایی گیاه ویروسی را درمان نمی‌کند.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: برای کاهش جمعیت شته ناقل، در صورت ثبت محلی استامی‌پراید (Acetamiprid)، فلونیکامید (Flonicamid)، پیریمیکارب (Pirimicarb) یا روغن‌های باغبانی می‌توانند مطرح باشند. گیاه ویروسی با حشره‌کش درمان نمی‌شود؛ هدف فقط کاهش ناقل و کند کردن انتشار است.
سموم در این صفحه «ماده مؤثره و گزینه مدیریتی» هستند، نه نسخه ثابت. ثبت سیر، دوز، فاصله برداشت (PHI)، تعداد دفعات، امکان اختلاط و محدودیت منطقه باید از برچسب همان محصول و آخرین فهرست ثبت ملی بررسی شود. اگر محصول در گل یا علف‌های هرز اطراف گل دارند، خطر برای گرده‌افشان‌ها نیز باید لحاظ شود.
۱۲
بیماری‌های سیر؛ مزرعه، سوخ و انبار را همزمان ببینید
Sclerotium cepivorum
پوسیدگی سفید / White rot
زردی و مرگ بوته، پوسیدگی پایه، میسلیوم سفید و اسکلروت‌های سیاه ریز شبیه دانه خشخاش. تناوب کوتاه کافی نیست چون اسکلروت می‌تواند بسیار طولانی در خاک بماند.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: در برنامه‌های ثبت‌شده آلیوم، تبوکونازول (Tebuconazole) و بعضی قارچ‌کش‌های خاک/شیار کاشت یا ترکیبات حاوی فلودی‌اکسونیل (Fludioxonil) در برخی کشورها استفاده می‌شوند. موفقیت به کاربرد پیشگیرانه، محل قرارگیری ماده و شدت آلودگی خاک وابسته است؛ مزرعه شدیداً آلوده با قارچ‌کش به‌تنهایی پاک نمی‌شود.
Fusarium basal rot
پوسیدگی فوزاریومی صفحه پایه
زردی نوک برگ، ریشه ضعیف و پوسیدگی قهوه‌ای/خشک از صفحه پایه به بالا. در هوای گرم‌تر شدیدتر می‌شود و در انبار ادامه می‌یابد.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: برای این بیماری کنترل شیمیایی مزرعه‌ای قابل اتکای عمومی محدود است. در برخی سامانه‌ها تیمارهای زیستی/خاکی و قارچ‌کش‌های بذر یا شیار کاشت بر اساس برچسب محلی استفاده می‌شوند؛ فلودی‌اکسونیل یا ترکیبات تیمار بذر در برخی برچسب‌های آلیوم دیده می‌شوند. تشخیص Fusarium پیش از مصرف ضروری است.
Puccinia allii
زنگ سیر / Rust
جوش‌های نارنجی تا قهوه‌ای روی برگ که در آلودگی شدید سطح فتوسنتز را کم و سوخ را کوچک می‌کند. تراکم بالا و رطوبت برگ می‌توانند شدت را بیشتر کنند.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: در صورت ثبت روی سیر، تبوکونازول (Tebuconazole)، برخی قارچ‌کش‌های استروبیلورینی مانند آزوکسی‌استروبین (Azoxystrobin) و ترکیبات محافظتی نظیر مانکوزب (Mancozeb) یا ترکیبات مسی می‌توانند مطرح باشند. استفاده باید زودهنگام و با چرخش ماده مؤثره انجام شود.
Alternaria porri / Stemphylium vesicarium
لکه ارغوانی و استمفیلیوم
لکه‌های کشیده قهوه‌ای تا ارغوانی که می‌توانند حلقه‌های متحدالمرکز و هاله زرد بسازند و برگ را خشک کنند.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: بسته به ثبت محلی و عامل غالب، بوسکالید (Boscalid)، پنتیوپیراد (Penthiopyrad)، کلروتالونیل (Chlorothalonil)، مانکوزب (Mancozeb) یا ترکیبات حاوی آزوکسی‌استروبین در برنامه‌های آلیوم استفاده می‌شوند. کنترل تریپس و سفیدک داخلی نیز می‌تواند فشار استمفیلیوم ثانویه را کم کند.
Peronospora destructor
سفیدک داخلی
رشد خاکستری تا ارغوانی روی برگ در هوای خنک و مرطوب، سپس زردی و خوابیدن برگ. شبنم طولانی و آبیاری بارانی ریسک را بالا می‌برند.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: برای اومیست‌ها، در صورت ثبت روی سیر، ماندی‌پروپامید (Mandipropamid)، مفنوکسام/متالاکسیل (Mefenoxam/Metalaxyl)، فوزتیل‌آلومینیوم (Fosetyl-Al)، فسفونات‌ها و برخی ترکیبات مسی/محافظتی قابل بررسی‌اند. مقاومت به بعضی مواد سریع ایجاد می‌شود؛ یک ماده پشت‌سرهم تکرار نشود.
Botrytis spp.
پوسیدگی گردن بوتریتیس
آلودگی می‌تواند از مزرعه شروع و در انبار آشکار شود؛ گردن نرم و آبسوخته و سپس خشک/نکروزه می‌شود و اسکلروت یا کپک خاکستری ممکن است دیده شود.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: در صورت ثبت روی محصول، پنتیوپیراد (Penthiopyrad)، کلروتالونیل (Chlorothalonil)، ایپرودیون (Iprodione) یا ترکیبات سیپرودینیل + فلودی‌اکسونیل در برنامه‌های آلیوم مطرح‌اند. کیورینگ سریع و گردن خشک، بخش اصلی کنترل است و قارچ‌کش مزرعه جای آن را نمی‌گیرد.
Pectobacterium و باکتری‌های دیگر
پوسیدگی باکتریایی و گردن ضخیم / Pseudomonas spp.
علائم می‌تواند شامل قهوه‌ای‌شدن پوشش سوخ، گردن غیرطبیعی و ضخیم، و پوسیدگی بافت داخلی بالای حبه‌ها باشد. گونه‌هایی از Pseudomonas از سیرهای دارای این علائم جدا شده‌اند. رطوبت زیاد، زهکشی ضعیف، آبیاری بارانی و کیورینگ کند خطر را بالا می‌برند.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: برای پوسیدگی‌های باکتریایی سیر، درمان شیمیایی قطعی پس از آلودگی وجود ندارد. اگر ترکیبات مسی یا باکتری‌کش دیگری روی سیر و عامل باکتریایی هدف در منطقه ثبت شده باشد، فقط به‌صورت پیشگیرانه و طبق برچسب قابل بررسی است؛ کنترل اصلی بر ماده تکثیری سالم، زهکشی، آبیاری قطره‌ای، حذف سوخ آلوده و کیورینگ سریع است.
Penicillium spp.
کپک آبی
لکه‌های آبسوخته روی حبه که به کپک سبز تا آبی پودری تبدیل می‌شوند؛ اغلب پس از برداشت و از زخم وارد می‌شود.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: برای کپک آبی سیر، منابع دانشگاهی بر کیورینگ، جلوگیری از زخم و حذف حبه آلوده تأکید دارند و قارچ‌کش درمانی مستقیمِ قابل اتکای عمومی پیشنهاد نمی‌کنند. اگر تیمار پس از برداشت یا تیمار بذر با قارچ‌کش در منطقه ثبت شده باشد، فقط همان برچسب رسمی ملاک است؛ حبه آلوده برای بذر نگهداری نشود.
Aspergillus niger
کپک سیاه
توده اسپور سیاه بین پوسته‌ها و حبه‌ها، به‌ویژه در گرما و رطوبت و سوخ‌های زخمی. تهویه و جلوگیری از ضربه اهمیت دارد.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: برای کپک سیاه سیر/پیاز، قارچ‌کش مستقیمِ اختصاصی و قابل اتکایی برای درمان سوخ آلوده وجود ندارد. برخی برنامه‌های کنترل بیماری‌های برگی ممکن است بروز آن را غیرمستقیم کم کنند؛ پایه کنترل، خشک‌کردن سریع، دمای انبار پایین، رطوبت کم و جلوگیری از تعریق و زخم است.
OYDV / LYSV / GarV
موزاییک سیر و کمپلکس ویروسی
نوارهای زرد، موزاییک، کاهش رشد و سوخ کوچک. سیر به‌صورت رویشی تکثیر می‌شود و ویروس‌ها می‌توانند نسل به نسل همراه بذر بمانند.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: ویروس با سم درمان نمی‌شود. برای کاهش ناقلان، در صورت ثبت محلی استامی‌پراید، فلونیکامید، پیریمیکارب یا روغن‌های باغبانی روی شته‌ها و مدیریت کنه‌های ناقل قابل بررسی‌اند. مهم‌ترین اقدام، ماده تکثیری سالم و حذف بوته آلوده است.
Setophoma terrestris
پوسیدگی ریشه صورتی
ریشه‌ها صورتی سپس قرمز/بنفش و خشک می‌شوند، بوته ضعیف و سوخ کوچک می‌ماند. در خاک گرم و قطعات آلوده اهمیت بیشتری دارد.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: در آلودگی شدید خاک، فومیگانت‌های پیش‌کاشت مانند 1,3-dichloropropene + chloropicrin در برخی نظام‌های حرفه‌ای استفاده می‌شوند، اما این کاربرد تخصصی و کاملاً وابسته به ثبت است. داخل مزرعه مستقر، تناوب و رقم/ماده تکثیری سالم اهمیت بیشتری دارد.
Sclerotium rolfsii
بلایت جنوبی
پوسیدگی در قاعده، میسلیوم سفید بادبزنی و اسکلروت‌های قهوه‌ای روی خاک/سوخ. گرما و رطوبت بالا مساعدکننده‌اند.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: در صورت ثبت روی آلیوم و تشخیص قطعی، قارچ‌کش‌های خاک‌اثر مانند تبوکونازول، فلوتولانیل (Flutolanil) یا برخی مواد دیگر ممکن است در برنامه‌های منطقه‌ای مطرح باشند؛ کاربرد باید روی کانون‌های آلوده و با مدیریت بقایا و رطوبت همراه شود.
۱۳
علف‌های هرز سیر؛ رقابت اوایل فصل بیشترین هزینه را دارد
سیر سایه‌اندازی سریع و متراکمی ندارد و در مراحل اولیه رقیب ضعیفی است. علف‌های هرز علاوه بر مصرف آب و غذا، برداشت و خشک‌کردن را سخت و برخی آفات و ویروس‌ها را پشتیبانی می‌کنند.
Chenopodium album
سلمه‌تره
پهن‌برگ یک‌ساله با رشد سریع؛ پیش از بذر دادن کنترل شود.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: برای پهن‌برگ‌های جوان، بسته به ثبت، بروموکسینیل (Bromoxynil) یا اکسی‌فلورفن (Oxyfluorfen) پس از استقرار سیر قابل بررسی‌اند. برای پیشگیری از موج سبزشدن نیز پندی‌متالین (Pendimethalin)، فلومیوکسازین (Flumioxazin) یا اکسی‌فلورفن در برخی برنامه‌ها مصرف می‌شوند.
Amaranthus spp.
تاج‌خروس
در گرما رشد بسیار سریع دارد و می‌تواند ردیف‌های سیر را به‌سرعت تحت فشار قرار دهد.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: در مرحله جوان علف هرز و در صورت ثبت روی سیر، اکسی‌فلورفن یا بروموکسینیل می‌توانند گزینه پس‌رویشی باشند؛ برای کنترل پیش‌رویشی نیز پندی‌متالین و فلومیوکسازین در برخی نظام‌ها کاربرد دارند.
Portulaca oleracea
خرفه
توان ریشه‌زایی مجدد از قطعات ساقه دارد؛ وجین سطحی و رها کردن روی خاک مرطوب ممکن است کافی نباشد.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: برای کنترل پیش‌رویشی، بسته به برچسب، فلومیوکسازین، پندی‌متالین یا اکسی‌فلورفن قابل بررسی‌اند. خرفه بزرگ و ریشه‌دار به کنترل دیرهنگام ضعیف‌تر پاسخ می‌دهد و وجین مکانیکی زودهنگام ارزش زیادی دارد.
Convolvulus arvensis
پیچک صحرایی
چندساله با ریشه عمیق؛ مدیریت مؤثر معمولاً باید پیش از کاشت سیر آغاز شود.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: داخل سیر مستقر گزینه انتخابی مطمئن محدود است. کنترل مؤثرتر معمولاً پیش از کاشت با علف‌کش سیستمیک غیرانتخابی مانند گلیفوسیت (Glyphosate) روی رشد فعال، همراه با برنامه چندساله انجام می‌شود؛ تماس گلیفوسیت با سیر سبزشده می‌تواند محصول را از بین ببرد.
Cyperus rotundus
اویارسلام بنفش
چندساله غده‌دار؛ وجین ساده می‌تواند قطعات تکثیری را پخش کند. کاهش ذخیره غده‌ها برنامه چندمرحله‌ای می‌خواهد.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: کنترل شیمیایی داخل سیر محدود است. پیش از کاشت، گلیفوسیت روی رشد فعال می‌تواند بخشی از برنامه سرکوب باشد؛ برخی علف‌کش‌های خاک‌مصرف مانند دی‌متنامید (Dimethenamid) بیشتر روی اویارسلام زرد گزارش شده‌اند و نباید بدون ثبت و تشخیص گونه به اویارسلام بنفش تعمیم داده شوند.
Avena / Lolium / Echinochloa spp.
باریک‌برگ‌های یک‌ساله
گونه دقیق باید شناسایی شود؛ زمان سبزشدن و ثبت گراس‌کش انتخابی تعیین‌کننده است.
گزینه شیمیایی / ماده مؤثره: برای باریک‌برگ‌های سبزشده، در صورت ثبت روی سیر، کلِتودیم (Clethodim)، فلوآزیفوپ-P-بوتیل (Fluazifop-P-butyl) یا ستوکسیدیم (Sethoxydim) از گزینه‌های انتخابی‌اند. گونه دقیق و سابقه مقاومت قبل از انتخاب ماده بررسی شود.
راهبرد علف‌کش در سیر: پیش‌رویشی‌ها مانند پندی‌متالین، فلومیوکسازین و اکسی‌فلورفن و پس‌رویشی‌های انتخابی مانند کلِتودیم، فلوآزیفوپ، ستوکسیدیم، بروموکسینیل یا اکسی‌فلورفن بسته به گونه علف هرز، مرحله سیر و ثبت محلی انتخاب می‌شوند. گلیفوسیت فقط در زمان و موقعیتی که هیچ بافت سبز سیر در معرض تماس نیست و برچسب اجازه می‌دهد قابل بررسی است.
برای شناسایی دقیق‌تر، دانشکده وانیا زیست و راهنمای علف‌های هرز سایت را نیز به‌عنوان لینک داخلی مکمل در صفحه نهایی متصل می‌کنیم.
انتخاب نهاده زمانی دقیق‌تر است که عامل هدف، ثبت مصرف برای سیر، مرحله رشد، دوز برچسب، فاصله تا برداشت، شرایط آب‌وهوایی، کیفیت آب و سازگاری اختلاط در کنار هم دیده شوند. نام مواد مؤثره در این صفحه برای شناخت گزینه‌های مدیریتی است و جایگزین برچسب رسمی محصول یا توصیه کارشناس گیاه‌پزشکی منطقه نیست. در عواملی که کنترل شیمیایی قابل اتکایی ندارند، بهداشت مزرعه، تناوب، ماده تکثیری سالم، مدیریت آبیاری و انبار نقش اصلی را دارند.
۱۴
برنامه مدیریت تلفیقی سیر از انتخاب بذر تا انبار
| مرحله | پایش و اقدام کلیدی | ریسک اصلی |
|---|---|---|
| قبل کاشت | سابقه White rot و نماتد، آزمون خاک/آب، زهکش، علف‌های چندساله، سلامت بذر | انتقال آلودگی به قطعه پاک و قفل شدن مشکل برای چند سال |
| کاشت تا سبزشدن | یکنواختی عمق، رطوبت، بیرون‌زدگی حبه، پوسیدگی و کنه سوخ | استقرار ضعیف و کانون بیماری خاکزاد |
| رشد رویشی | تعداد برگ، رنگ، تریپس، مینوز، علف هرز، لکه‌های اولیه زنگ/سفیدک | از دست دادن سطح برگ پیش از سوخ‌دهی |
| شروع سوخ‌دهی | آب یکنواخت، N کنترل‌شده، K/S کافی، پایش برگ و ریشه | سوخ کوچک یا نارس و بیماری برگ |
| ساقه گل‌دهنده در سیر گردن‌سخت | حذف در زمان مناسب، مگر برای تولید پیازچه هوایی (Bulbil) | رقابت ساقه گل‌دهنده با سوخ تجاری |
| نزدیک برداشت | کاهش آب، پایش پوسیدگی، تعیین بلوغ با برگ و نمونه سوخ | برداشت زود = سوخ کوچک؛ برداشت دیر = شکافتن پوسته |
| کیورینگ | سایه، جریان هوا، جلوگیری از باران/شبنم و تلنبار ضخیم | Botrytis، Penicillium، Aspergillus و پوسیدگی باکتریایی |
| انبار | غربال سوخ نرم/زخمی، تهویه، دما و RH پایدار، بازدید دوره‌ای | گسترش پوسیدگی و جوانه‌زنی |
۱۵
برداشت، کیورینگ و انبارداری سیر؛ کیفیت نهایی همین‌جا ساخته یا نابود می‌شود
شاخص برداشت
زمانی که حدود ۴۰–۶۰٪ برگ‌ها زرد/خشک شده‌اند یا چند برگ پایینی قهوه‌ای و برگ‌های بالایی هنوز سبزند، چند سوخ نمونه بررسی شود. رقم و اقلیم تعیین‌کننده‌اند.
روش برداشت
خاک ابتدا شل شود و سوخ با ابزار بالا آورده شود؛ کشیدن مستقیم ساقه می‌تواند صفحه پایه و گردن را زخمی کند. ضربه به حبه تازه برداشت‌شده ریسک پوسیدگی را بالا می‌برد.
کیورینگ
سوخ‌ها در سایه، محیط خشک و دارای جریان هوا معمولاً حدود ۲–۴ هفته خشک می‌شوند تا پوسته و گردن کاملاً برسد. نور مستقیم شدید و خیس‌شدن دوباره نامطلوب است.
پاک‌کردن
پس از کیورینگ، خاک خشک به‌آرامی پاک و ریشه و برگ بر اساس نوع بازار کوتاه می‌شود. شست‌وشوی بی‌برنامه قبل از خشک‌شدن می‌تواند ریسک پوسیدگی را افزایش دهد.
انبار سرد
برای نگهداری طولانی، منابع ترویجی دمای نزدیک ۰–۲°C و رطوبت نسبی حدود ۶۵–۷۵٪ را برای سیر خشک پیشنهاد می‌کنند؛ تهویه و جلوگیری از میعان ضروری است.
بذر سال بعد
از سوخ‌های درشت، سالم و تیپیک رقم که هیچ علامت Fusarium، White rot، نماتد یا کنه ندارند انتخاب شود. انتخاب ظاهری جای برنامه بذر سالم را نمی‌گیرد.
۱۶
محصولات مرتبط شاور در برنامه تغذیه و مدیریت تنش سیر
این بخش جای آزمون خاک و تشخیص نیست؛ محصول باید متناسب با مرحله، کمبود واقعی، شوری و کیفیت آب انتخاب شود.
ریشه‌زا
برای پشتیبانی از استقرار ریشه در اوایل فصل؛ در مزرعه دارای پوسیدگی ریشه، ابتدا عامل بیماری و زهکش بررسی شود.
مشاهده محصولبور
برای کمبود تأییدشده بور؛ در سیر فاصله کمبود و مسمومیت مهم است و مصرف پیشگیرانه سنگین مناسب نیست.
مشاهده محصولکلسیم
در برنامه‌های هدفمند Ca و کیفیت بافت؛ برای ریشه خفه یا شوری، ابتدا عامل اصلی اصلاح شود.
مشاهده محصولجلبک دریایی
بیواستیمولانت برای دوره‌های تنش و پشتیبانی رشد؛ جای NPK پایه یا اصلاح بیماری را نمی‌گیرد.
مشاهده محصولآنتیاسترس
برای پشتیبانی از گیاه در دوره تنش‌های محیطی پس از اصلاح علت اصلی آب، ریشه یا دما.
مشاهده محصولمدیریت شوری
در برنامه اصلاح خاک شور؛ تصمیم بر اساس EC، سدیم، SAR، بافت و امکان آبشویی گرفته شود.
مشاهده محصول۱۷
سؤالات متداول سیر
بهترین زمان کاشت سیر چه زمانی است؟
در بسیاری مناطق کشت پاییزه نتیجه بهتری می‌دهد، به شرطی که حبه پیش از سرمای شدید ریشه‌دار شود ولی رشد رویشی افراطی نکند. در مناطق گرم، زمان دقیق و رقم باید بر اساس نیاز سرمایی و طول روز محلی انتخاب شود.
آیا سیر به سرما نیاز دارد؟
بسیاری از ژنوتیپ‌ها از دوره سرما برای تفکیک حبه و تشکیل سوخ مناسب سود می‌برند، ولی شدت نیاز در تیپ‌ها متفاوت است. تیپ‌های گردن‌سخت معمولاً وابستگی بیشتری به سرمای زمستان دارند.
چرا سیر حبه تشکیل نداده و گرد مانده است؟
کمبود سرما، کاشت دیر، رقم نامتناسب با منطقه یا شرایط طول روز و دما از علل مهم «Round» هستند.
ساقه گل‌دهنده سیر را قطع کنیم؟
در تولید سوخ سیر گردن‌سخت، حذف ساقه گل‌دهنده پس از ظاهر شدن معمولاً برای حفظ منابع و اندازه سوخ انجام می‌شود. اگر هدف تولید پیازچه هوایی (Bulbil) است، بخشی از آنها حفظ می‌شوند.
چرا نوک برگ سیر زرد می‌شود؟
N یا K کم، شوری، خشکی، بیماری صفحه پایه، رسیدگی طبیعی و حتی سرما می‌توانند این علامت را بسازند. یکنواختی مزرعه و سلامت ریشه تعیین‌کننده تشخیص است.
علائم White rot چیست؟
زردی و ضعف بوته همراه با پوسیدگی پایه، پوشش قارچی سفید و اسکلروت‌های سیاه بسیار ریز روی سوخ/ریشه از علائم شاخص‌اند. ورود آن به زمین پاک مسئله‌ای بلندمدت است.
فرق White rot و Fusarium basal rot چیست؟
هر دو از پایه شروع می‌شوند، اما White rot اغلب میسلیوم سفید و اسکلروت سیاه ریز دارد؛ Fusarium صفحه پایه قهوه‌ای، پیت‌دار و خشک‌تر می‌سازد و ممکن است رشد سفید/صورتی داشته باشد. آزمایشگاه در موارد مشابه کمک می‌کند.
برای تریپس سیر چه سمی مناسب است؟
یک ماده ثابت برای همه مناطق مناسب نیست. در برخی راهنماها اسپینتورام، اسپینوساد و آبامکتین روی پیاز/سیر ثبت دارند؛ اما ثبت ملی، PHI، مقاومت محلی و مرحله آفت باید تعیین‌کننده باشد.
چرا سوخ سیر در انبار کپک می‌زند؟
زخم برداشت، کیورینگ ناقص، رطوبت بالا، تهویه ضعیف، Botrytis، Penicillium، Aspergillus، Fusarium یا باکتری‌ها محتمل‌اند. سوخ بیمار باید پیش از ورود به انبار حذف شود.
چه زمانی آب سیر را قطع کنیم؟
در بسیاری کشت‌ها با نزدیک‌شدن به رسیدگی، آب به‌تدریج کم و حدود یک تا دو هفته پیش از برداشت محدود یا قطع می‌شود؛ بافت خاک، گرما و وضعیت بوته باید لحاظ شود.
چه زمانی سیر آماده برداشت است؟
یک معیار رایج زرد شدن حدود ۴۰–۶۰٪ برگ‌ها یا خشک شدن چند برگ پایینی همراه با سبز بودن برگ‌های بالایی است. چند سوخ آزمایشی برای بررسی پرشدن حبه و سلامت پوسته باز شود.
کیورینگ یعنی چه؟
خشک‌کردن کنترل‌شده سیر بعد از برداشت در سایه و جریان هوا تا گردن و پوسته‌ها خشک شوند. این مرحله ماندگاری را بالا و خطر پوسیدگی انبار را کم می‌کند.
دمای مناسب انبار سیر چیست؟
برای نگهداری طولانی سیر خشک، منابع ترویجی نزدیک ۰ تا ۲ درجه سانتی‌گراد و حدود ۶۵ تا ۷۵٪ رطوبت نسبی را پیشنهاد می‌کنند. پایداری دما، جریان هوا و عدم میعان مهم است.
آیا سیر فروشگاهی برای بذر مناسب است؟
ممکن است سبز شود، اما رقم، سازگاری اقلیمی، سلامت ویروسی و بیماری‌های سوخ مشخص نیست. برای تولید تجاری، بذر تکثیری سالم و شناخته‌شده ریسک بسیار کمتری دارد.
منابع علمی معتبر این صفحه
این صفحه بر پایه منابع ترویجی و IPM دانشگاهی تدوین شده و اعتبار تصاویر نیز در نسخه نهایی کنترل می‌شود.
- Penn State Extension — Garlic Production؛ خاک، کاشت، تغذیه، آب، برداشت و انبار.
- University of Minnesota Extension — Growing Garlic؛ کاشت، آب، علف هرز، برداشت و کیورینگ.
- UC IPM — Onion and Garlic Pest Management Guidelines؛ آفات، بیماری‌ها، نماتد و علف هرز.
- UC IPM — Onion and Garlic Photo Guide؛ راهنمای تصویری علائم برگ، سوخ و نماتد.
- Cornell IPM — Allium Leafminer؛ زیست‌شناسی، پایش و مدیریت مینوز آلیوم.
- University of Maryland Extension — White Rot of Onion and Garlic؛ بقا در خاک و مدیریت.
- Pacific Northwest Plant Disease Handbook — Garlic Rust.
- FAO — Garlic Post-harvest Operations؛ بیماری‌های سوخ و پس از برداشت.
- Pacific Northwest Pest Management Handbooks — Garlic, revised 2026
- UC IPM — Thrips in Onion and Garlic
- UC IPM — Integrated Weed Management in Onion and Garlic
- Pacific Northwest Plant Disease Handbook — Garlic Basal Rot
- UC IPM — White Rot in Onion and Garlic
- UC IPM — Nematodes in Onion and Garlic
- UC IPM — Rust in Onion and Garlic
- UC IPM — Bacterial Bulb Rots in Onion and Garlic
- ONvegetables — Bacterial Rots of Garlic (2024)
- ONvegetables — Before You Plant, Think About Herbicide Residues (2022)
انتخاب نهاده زمانی دقیق‌تر است که عامل هدف، ثبت مصرف برای سیر، مرحله رشد، دوز برچسب، فاصله تا برداشت، شرایط آب‌وهوایی، کیفیت آب و سازگاری اختلاط در کنار هم دیده شوند. نام مواد مؤثره در این صفحه برای شناخت گزینه‌های مدیریتی است و جایگزین برچسب رسمی محصول یا توصیه کارشناس گیاه‌پزشکی منطقه نیست. در عواملی که کنترل شیمیایی قابل اتکایی ندارند، بهداشت مزرعه، تناوب، ماده تکثیری سالم، مدیریت آبیاری و انبار نقش اصلی را دارند.
باکس پایانی مشاور
اگر در مزرعه سیر علامتی بین کمبود و بیماری مشترک است، قبل از هزینه برای کود یا سم، یک نمونه کامل شامل برگ، ریشه و سوخ از حاشیه کانون و یک بوته سالم برای مقایسه بررسی شود. تفاوت صفحه پایه و بافت داخل سوخ اغلب تشخیص را روشن می‌کند.
پژوهش و تدوین
امیر
کیا
تحقیق و توسعه برند شاور
شرکت وانیا زیست گستر
